Бельгия

Уикипедия жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Бельгия Корольдігі
нидер. Koninkrijk België
фр. Royaume de Belgique
нем. Königreich Belgien
Flag of Belgium.svg Бельгия елтаңбасы
Байрақ Елтаңба
Ұран: «Eendracht maakt macht» нидер. '
«L’union fait la force» фр. '

«Einigkeit macht stark» нем. '
«Бірлік күште»»
Бельгия ұлттық әнұраны
EU-Belgium.svg
Тәуелсіздік күні 1830 (жариялау)
1839 (мойындалды) (Нидерландиядан)
Ресми тілдері нидерландша (тек қана Фландрия мен Брюссельде), французша (тек Валлонияда, Неміс тілді қауымдардан басқа, және Брюссельде), немісше (тек Неміс тілді қауымдарда ғана)
Елорда Бруссел
Ірі қалалары Бруссел, Антверпен, Гент, Льеж, Шарлеруа, Брюгге
Үкімет түрі конституционды парламенттік монархия
Монарх
Премьер-министрі
Альберт II
Элио ди Рупо
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлемде 139-шы-орын
30 528 км²
6,4%
Жұрты
• Сарап (2011)
Тығыздығы

10 431 477[1] адам (78-ші)
344 адам/км² (17-ші)
ЖІӨ
  • Қорытынды (2009)
  • Жан басына шаққанда

383,273 млрд[2] $ (29-шы)
36 415[2] $
АДИ (2011) 0,886 (өте жоғары) (18-ші)
Валютасы Еуро
Әуе компаниясы 2001 жылға дейін - Sabena, 2005 жылдан бастап - Brussels Airlines.
Интернет үйшігі .be, .eu
ISO коды BE
ХОК коды BEL
Телефон коды +32
Уақыт белдеуі +1

Координаттар: 50°32′00″ с. е. 4°46′00″ ш. б. / 50.533333° с. е. 4.766667° ш. б. (G) (O)

Бельгия Корольдігі - Батыс Еуропада орналасқан елі. Оңтүстігінде Франциямен, шығыста Алмания және Люксембургмен, солтүстігінде Нидерландмен және бастыста Солтүстік теңізімен шектеседі. Белгия – НАТО, ЕО мүшесі. Нидерланд және Люксембургмен ол Бенелюкс экономиялық одағына кіреді.

Белгияны екі ұлт – валлондар мен фламандар мекендейді. Белгияға тұнғыш келген адам мекемелердің маңдайшаларындағы тақтайлар, көрсеткіш атаулының бәрі екі тілде: французша (валлондардаң тілі) және фламанша жазылғанына назар аударады.

Мемлекеттік атауы 'Belgium' көне Римдың «Gallia Belgica» провинциясынан келеді. Тарихынан Белгия, Нидерланд және Люксембург бір регионға кіреді, осы регион Еуропада «Төмен елдер» деп аталады.

Тарихы[өңдеу]

Бельгия, Бельгия Корольдігі – Батыс Еуропадағы мемлекет. Жері – 30,5 мың км². Халқы – 11 млн. адам (2007). Астанасы – Брюссель (1 млн.) Ірі қалалары: Антверпен, Гент, Шерлеруа, Льеж. Әкімшілік жағынан он провинцияға бөлінеді. Ресми тілдері – француз, нидерланд (фламанд) және неміс. Негізгі діні – католик (70%). Ислам дінін 200 мыңдай адам ұстанады. Ақшасы – бельгия франкі. Ұлттық мейрамы – жиырма бірінші шілде (Леопольд Біріншінің парламентке конституцияны құрметтеуге ант берген күні) мен он бесінші қараша (король әулетінің 1866 ж. таққа отырған күні). Бельгия – конституциялық монархия. Қазіргі конституциясы 1831 ж. қабылданып, оған бірнеше рет өзгерістер енгізілді. Мемлекеттік басшысы – король. Заң шығару билігін король мен парламент жүргізеді. Парламент – өкілдер (150 депутат) және сенат (71 мүше) палаталарынан тұрады. Атқарушылық билікті парламенттің алдында жауап беретін үкімет жүзеге асырады. Провинцияларды король тағайындайтын губернаторлар басқарады. Бельгия жерінің жазықтығымен, жылы климатымен ерекшеленеді. Арденн тауы Бельгияның оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр. Ең биік жері – Ботранж шоқысы (649 м). Қаңтардағы орташа температура 3ӘС, шілдеде 18 – 19ӘС. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 700 – 900 мм, Арденн тауында 1250 мм. Басты өзендері: Маас және Шельда. Өзендер бір-бірімен каналдар арқылы жалғасқан. Бельгия жерін марал, елік, қабан, орман мысығы мен құндыз, құстардан қырғауыл, құр, т.б. мекендейді.

Бельгия жерінде ерте заманда кельттердің белг (елдің атауы осыдан шыққан) тайпалары өмір сүрген. Біздің заманымыздан бұрынғы 57 ж. Рим империясы белгтер елін жаулап алады да, елдің оңтүстік-батыс бөлігінде Бельгика провинциясын құрды, ал 3 – 4 ғасырларда бұл жерге герман тайпалары – франктер, ішінара фриздер мен сакстер көшіп келе бастады. Бельгия жері 5 – 9 ғасырларда Франк мемлекетінің құрамына кірді де, кейіннен бірнеше графтықтардың құрамына бөлініп кетті. Орналасқан жері қолайлы болғандықтан 12 – 13 ғасырларда Еуропаның «шеберханасына» және халықаралық сауданың маңызды торабына айналды. 16 ғасырда қазіргі Бельгия, Нидерланд, Люксембург жері және Солтүстік Францияның бір бөлігі бірігіп, Нидерланд деп аталды да, 1621 ж. Испанияға қосылды. Испан тағына мұрагерлік үшін болған соғыстың (1701 – 1714) нәтижесінде Нидерланд Испаниядан австриялық Габсбургтер әулетіне өтті. 1794 ж. Бельгия Наполеон империясы құрамына еніп, ол құлағаннан кейін, Вена конгресінің (1814 – 15) шешімі бойынша Голландиямен бірге Вильгельм І бастаған Нидерландия корольдығына бірікті. Осы кездерде Бельгияда өнеркәсіп жедел дамыды. Темір жолдар салынып, банктер көптеп ашылды. 1830 ж. жиырма бесінші тамызда Брюссельде Голландия үстемдігіне қарсы көтерілістен соң, қарашаның оны күні ашылған Ұлттық конгресс елдің тәуелсіздігін жариялады. 1831 ж. бірінші қаңтарда Бельгияның мәңгі-бақи бейтараптылығы айқындалды. Сол жылы Ұлттық конгресс қабылдаған конституция елде конституциялық монархия орнатты. 19 ғасырдың 2-жартысында Бельгия өнеркәсібінде көмір өндіру, темір жол салу зор қарқынмен дамыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914 – 18) кезінде Германия Бельгияға басып кірген соң (1914 ж. 4 тамыз), оның бейтараптығы бұзылып, Антанта жағында соғысты. 1940 ж. оныншы мамырда неміс-фашист армиясы елді тағы басып алып, 1944 ж. қыркүйекке дейін билік жүргізді. Бельгия – БҰҰ-на, Солтүстік Атлантика ұйымына (НАТО), Еуропалық қауымдастыққа, Бенилюкс елдер одағына, т.б. халықаралық ұйымдарға мүше. Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынасты 1992 ж. орнатты.

Бельгия – әлемде индустриясы жоғары дамыған елдердің бірі. Қара металлургия – Бельгия өнеркәсібінің ежелгі салаларының бірі. Химия және электротехника өнімдерін шығару, машина жинау, құрылыс материалдарын дайындау, ағаш өңдеу (жиһаз, қағаз), т.б. дамыған. Орта және ұсақ фермерлі шаруашылықтар негізінен мал шаруашылық өнімдерін береді. Ал астық пен жеміс-жидектер шеттен әкелінеді. Экспортқа автомобиль керек-жарақтарын, химия мен металлургия өнімдерін, тағамдар мен киім-кешек шығарады. Сырттан минералдар, металл бұйымдары әкелінеді. Негізгі сауда серіктестері: Еуропалық қауымдастыққа мүше мемлекеттер және АҚШ.

Мемлекеттік құрылымы[өңдеу]

Географиясы[өңдеу]

Белгия Солтүстік теңізі жағалауына орналасқан. Теңізден соққан дымқыл жел қыста суықты, жазда ыстықты басып, жұмсартып тұрады. Өзендері қатпайды. Қыста күн көбінесе бұлыңғыр, тұманды, жазда қоныр салқын болады. Найзағай ойнап, жаңбыр жиі жауады.

Теңіз жағалауынан елдің түкпіріне қарай кең жазық созылып жатыр. Оны өзендер мен каналдар жарып өтеді. Олардың өн бойына қаз-қатар терек егілген.

Климаты[өңдеу]

Жануарлар әлемі[өңдеу]

Экономикасы[өңдеу]

Транспорт[өңдеу]

Ғылымы мен техникасы[өңдеу]

Жұрты[өңдеу]

Мәдениеті[өңдеу]

Brussel Parlementsgebouw.jpg

Темір жолдар салынып, банктер көптеп ашылды. 1830 жылы жиырма бесінші тамызда Брюссельде Голландия үстемдігіне қарсы көтерілістен соң, қарашаның оны күні ашылған Ұлттық конгресс елдің тәуелсіздігін жариялады. 1831 жылы бірінші қаңтарда Бельгияның мәңгі-бақи бейтараптылығы айқындалды. Сол жылы Ұлттық конгресс қабылдаған конституция елде конституциялық монархия орнатты. 19 ғасырдың 2-жартысында Бельгия өнеркәсібінде көмір өндіру, темір жол салу зор қарқынмен дамыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914 – 18) кезінде Германия Бельгияға басып кірген соң (1914 жылы 4 тамыз), оның бейтараптығы бұзылып, Антанта жағында соғысты. 1940 жылы оныншы мамырда неміс-фашист армиясы елді тағы басып алып, 1944 жылы қыркүйекке дейін билік жүргізді. Бельгия – БҰҰ-на, Солтүстік Атлантика ұйымына (НАТО), Еуропалық қауымдастыққа, Бенилюкс елдер одағына, т.б. халықаралық ұйымдарға мүше. Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынасты 1992 жылы орнатты.

Діні[өңдеу]

Өнеркәсібі[өңдеу]

Бельгия – әлемде индустриясы жоғары дамыған елдердің бірі. Қара металлургия – Бельгия өнеркәсібінің ежелгі салаларының бірі. Химия және электротехника өнімдерін шығару, машина жинау, құрылыс материалдарын дайындау, ағаш өңдеу (жиһаз, қағаз), т.б. дамыған.

Ауыл шаруашылығы[өңдеу]

Орта және ұсақ фермерлі шаруашылықтар негізінен мал шаруашылық өнімдерін береді. Ал астық пен жеміс-жидектер шеттен әкелінеді. Экспортқа автомобиль керек-жарақтарын, химия мен металлургия өнімдерін, тағамдар мен киім-кешек шығарады. Сырттан минералдар, металл бұйымдары әкелінеді. Негізгі сауда серіктестері: Еуропалық қауымдастыққа мүше мемлекеттер және АҚШ.[3]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. People ::BelgiumCIA World Factbook
  2. 2,0 2,1 Belgium. International Monetary Fund. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 тамыз 2011. Тексерілді, 1 қазан 2009.
  3. Балалар Энциклопедиясы, II- том

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]


Үлгі:Monarchies Үлгі:Latin Europe