Түркия

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

Мында өту: шарлау, іздеу
Türkiye Cumhuriyeti
Түркия Республикасы
Түркия байрағы Түркия елтаңбасы
Ұраны: Yurtta Sulh, Cihanda Sulh
("Жұртта бейбіт, Дүниеде бейбіт")1
Әнұраныİstiklâl Marşı
Түркия орналасуы
Елордасы Анқара
41°1′N, 28°57′E
Ең ірі қаласы Ыстамбұл
Ресми тілдері түрікше
Үкімет түрі Парламенттік Республика
 —  Президенті Абдүллаһ Гүл
 —  Премьер-министрі Реджеп Тайип Ердоған
Осман империясының ыдырауы Осман империясынан (Лозанна бітімі бойынша) 
 —  Түрік Тәуелсіздік соғысы 1919 мамырдың 19 
 —  Түрік ұлттық қозғалысы 1920 сәуірдің 23 
 —  Республика жарияламасы 1923 қазанның 29 
 —  Су (%) 1.3
Жұрты
 —  2005 сарап. 72,600,000 (17-ші2)
 —  2000 жұрт санағы 67,803,927 
ЖІӨ (АҚТ) 2006 сарап.
 —  Бүкіл $612.3 млрд (17-ші)
 —  Тұлға басына $8,385 (75-ші)
АДИ (2006) 0.757 (орташа) (92-ші)
Ұлттық пұлы Жаңа түрік лирасы3 (TRY)
Уақыт белдеу(лер)і EET (UTC+2)
 —  Summer (ЖУ) EEST (UTC+3)
Интернет үйшігі .tr
Телефон белгілемесі +90
1 "Yurtta sulh, cihanda sulh" (original Turkish).
2 Population and population density rankings based on 2005 figures.
3 The New Turkish Lira (Yeni Türk Lirası) replaced the old Turkish Lira on 1 January 2005.
External Timeline
A graphical timeline is available here:

Түркия - Азия мен Еуропа құрлықтарында орналасқан мемлекет. Жұрт саны - 70 млн. Тәуелсіздігін 1923 ж. алған. Осман империясынын ыдырауының нәтижесінде пайда болды. Кіші Азия түбегінде орналасқан, оны Қара, Жерорта, Эгей мен Мәрмәр теңіздері жан-жақтан қоршайды. Шығыста Грузиямен, Әзірбайжанмен, Иранмен, Армениямен, батыста Болгариямен, Грекиямен, оңтүстікте Ирак пен Сириямен шекаралас.

[өңдеу] Тарихы

XI ғасырдың соңында Кіші Азия түбегіне Орта Азиядан оғыз тайпаларынан бөлінген көшпенді селжүк тайпалары кірді. Сол кездегі ірі, қуатты Византия империясы да оларға тойтарыс бере алмады. 1071 жылы Манцикерт (түрікше Маназкерт) маңындағы шайқаста селжүктер византиялықтарды күйретті. Нәтижесінде селжүктер олардың Кіші Азиядағы, Сириядағы мен Палестинадағы иеліктерді тартып алды.

Бірақ та Ирак, Иран, Сирия, Палестина, Кіші Азияны қамтыған Селжүк империясы біраздан кейін бірнеше бөлікке бөлінді. Оның Кіші Азиядаға бөлігі өзін Конья сұлтандығы деп жариялады оның астанасы Конья (бұрыңғы Иконий) қаласында болды. Крестшілердің жорықтарына, Кіші Азия мен Қиыр Шығыстың корольдіктеріне (Антиохия, Кіші Армения, т.б.) тойтарыс бере алған Конья сұлтандығын 1318 жылда Хулагу хандығы құлатты.

Соған дейін, XII ғасырдың басында, Шыңғысханның және оның ұрпақтарының шабуылдардан құтылып, Хорасаннан Сүлеймен ханның басшылығымен оғыздар Арменияға, одан кейін, оның баласы Ертоғырыл ханның кезінде Кіші Азияға көшіп кетті де, Кония сұлтаны Ала-эд-дин Византиямен соғыста көмектесті, сондықтан ол оғыздарға Ангора(Анкара) мен Брусса (Бурса) қалаларының арасындағы жерлерді берді.

Ертоғырылдың баласы Осман бей Византиямен күресте оның Кіші Азиядағы көптеген жерлерін тартып алды. Содан кейін, 1299 жылы Осман Кония сұлтандығынан тәуелсіздігін жариялап, Осман мемлекетін құрды.

Басқа тілдерде