Мақтымқұлы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу


Мақтымқұлы
Дүниеге келгені: 18 ғасыр
Мансабы: ақын

Мақтымқұлы (лақап аты - Фраги) - 18 ғ-да өмір сүрген түрікмен халқының классик ақыны.

Өмірбаяны[өңдеу]

Ауыл мектебінде, кейін Хиуадағы Шерғазы медресесінде оқыған.

Шағармалары[өңдеу]

  • «Керекті»,
  • «Ер»,
  • «Толмас»,
  • «Елмекен»,
  • «Түрікмен»,
  • «Таусанар»,
  • «Қарамас»,
  • «Кетіп барады»

Мақтымқұлы шығармалары қазақ тілінде («Таңдамалы өлеңдер», 1947; «Таңдамалы өлеңдер», 1959; «Өлеңдер», 1968) бірнеше рет жеке жинақ болып жарық көрді. Мақтымқұлы мен Абай поэзияларында біріне-бірі етене жақын сарындар мен әуендер жиі көздесіп отырады. Екеуіде елбірлігін, адамдар арасындағы татулықты, ынтымақты айрықша қастерлеген. Мақтымқұлыда:

«Дос келетін болса достың қасына, Тебіренеді топырағы, тасы да Жұрт жиналып бір дастарқан басына, Бағы жанып, тасар журты тұрікменнің».

Абайда:

«Біріңді, қазақ, біріңдос Көрмесең, істің бәрі бос. Малыңды жауға, Басыңды дауға Қор қылма, қорға, татулас».

Екі ақында да адамғершілікті ардақтайтын өлең- дер мол кездеседі. Мақтымқұлыда:

«Адам болып адам қадірін білмесе, Одандағы жайылып жүрген мал жақсы. Сөйлегеңде сөз мәнісін білмесе, Одадағы аузы берік дал жақсы...»

Абайда:

«Жұректе қайрат болмаса, Ұйықтаған ойды кім тұртпек? Ақылға сәуле қонбаса, Хайуанша жүріп күнелтпек...»

Екі ақынның заман, қоғам, өмір жайындағы тебірен істерінде сабақтастық сарындары бірден байқалып тұрады.

Мысалы, дұниенің алдамшылығы тұралы олар мынадай тұйін жасайды: Мақтымқұлыда:

«Қулығыңцы ішке бүгіп аддайсың, Ақыл-ойды шырмайсың оны, дүние-ай! Білгізбейлеп бір сыр бермей кетесің, Бірде жақсы, бірде жаман етесің, Асымызға алдап түрып, көрсетпей, Бал орнына у саласың, дүние-ай!..»

Абайда:

«Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма? Баяғы күш, баяғы түсің бар ма? Алды - ұміт, арты - өкініш алдамшы өмір, Желігін жерге тықпас кісің бар ма?..»

[1]

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9