Түрікмен тілі

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

Түрікмен тілі Türkmen dili
Сөйлеу орны:	Түрікменстан, Иран, Ирак, Ауғанстан, Түркия
Барлық сөйлеушілері:	~ 9 миллион
Тіл ұясы:	Алтай[1] (controversial)  Түркі   Оғыз    Түрікмен тілі
Ресми күйі
Ресми күйі бар жері:	Түрікменстан
Реттеушісі:	ресми реттелуі жоқ
Тіл белгілері
ISO 639-1:	tk
ISO 639-2:	tuk
ISO 639-3:	tuk
Құлақтандыру: Бұл бетте IPA фонетикалық юникод нышандары болуы мүмкін.

Түрікмен тілі (латын әліпбиінде: türkmen, кириллицада: түркмен, ISO 639-1: tk, ISO 639-2: tuk) — Түрікменістанның ұлттық тілі. Бұл тілде Түрікменістанның өзінде шамамен 3430000 адам сөйлейді, бұған қоса басқа елдерде тағы 6000000 адам сөйлейді; соның ішінде: Иран (2000000), Ауғанстан (500000), Сирия (500000), Ирак (200000-300000), және Түркия (1000000).

[өңдеу] Классификациясы және диалектілері

Түрікмен тілі түркі тілдері тобының оғыз тармағына, соның ішіндегі шығыс оғыз тармағына жатады. Шығыс оғыз тармағына түрікмен тілімен бірге Хорасан түркі тілі де жатады. Ол басқа оғыз тілдері — әзірбайжан және түрік тілдеріне де өте жақын және осы тілдерде сөйлеушілер бір-бірінің тілдерін түсіне алады.

Түрікмен тілі үндестік заңына бағынады, құрылымы бойынша агглютинативті тілдерге жатады. Сөз тәртібі — SOV (бастауыш-толықтауыш-баяндауыш).

Әдеби түрікмен тілі жаумыт диалектісіне негізделген. Одан басқа нохурлы, әнеулі, хасарлы, нерезім, теке, гөклең, садыр, сарық, әрсары және чоудыр деген дилектілері бар. Теке диалектісін кейде Ауғанстанда «шағатай» деп атайды, бірақ классикалық шағатай тілінің оған жасаған әсері басқа диалектілерге жасаған әсерінен көп емес.

[өңдеу] Мысалдар

Onuň maşyny ýok.

Оның машинасы жоқ.

Öýde Amandan başga adam ýok.

Үйде Аманнан басқа адам жоқ.

Men bilemok. 'Мен білмеймін.'

Men bilemokdym. 'Мен білмейтін едім.'

Men bilmedim. 'Мен білмедім.'

(Осы үш мысалдың болымды түрлері: 'Men bilyärin', 'Men bilyärdim', and 'Men bildim.'

Ol ajyganok.

Ол ашыққан жоқ.

Ol aç däl.

Ол аш емес.

Kofe gyzgyn bolup biler.

Кофе ыстық болуы мүмкін.

Kofe gyzgyn däl bolup biler.

Кофе ыстық болмауы мүмкін.

Kofe gyzgyn dälmi?

Кофе ыстық емес пе?

Men ylgamok.

Мен жүгірмеймін.

Men ylgamadym.

Мен жүгірмедім.

Men ylgajak däl.

Мен жүгірмек емеспін.

қ • п • ө Алтай тілдері
Түркі тілдері • Моңғол тілдері • Тоңғыс тілдері • Жапон тілдері* • Кәріс тілі*
Ескертпе: *Жапон тілі мен кәріс тілінің Алтай тілдеріне жататын-жатпайтыны туралы бірыңғай пікір қалыптасқан жоқ. Тағы қараңыз: Пуйо тілдері.

қ • п • ө Түркі тілдері
Оғыр	Бұлғар† | Шуаш | Ғұн† | Қазар† | Авар†
Ұйғыр	Көне түркілік† | Айни² | Шағатай† | Іле түркі | Лоп | Ұйғыр | Өзбек
Қыпшақ	Параба | Башқұрт | Қырымлы¹ | Құман† | Қарашай-балқар | Қарайым | Қарақалпақ | Қазақ | Қыпшақ† | Қырымшақ | Құмық | Ноғай | Ежелгі татар† | Татар | Ұрым¹ | Алтай | Қырғыз
Оғыз	Афшар | Әзірбайжан | Қырымлы¹ | Ғағауыз | Қорасан түркі | Османлы† | Печенег† | Қашқай | Салар | Түрік | Түрікмен | Ұрым¹
Арғы	Халадж
Солтүстік-шығыс	Шұлым | Долған | Пуйо қырғыз | Хақас | Шор | Тофа | Тыуа | Батыс ұйғыр | Саха
Ескертпелер: ¹Бір топтан көбірек тізімделінеді, ²Аралас тіл, ³Дауласта, †Өлі

Дәйексөз алу <ref> tags exist, but no <references/> tag was found қатесі