Шор тілі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Шор тілі (шорша шор тили) — шор халқының тілі. Ресейдің Кемерово облысында таралған. Шор тілінде сөйлейтіндер саны 6000 адамнан астам. Түркі тілдерінің Хақас тобына жатады. Шор тілінде 14 мыңдай адам сөйлейді (2001). Шор тілі – кенже жазулы тіл. Қазан төңкерісіне дейін жазуы болмаған. Шор тілінде кириллица әліпбиіне негізделген алғашқы әліппе 1927 ж. жарық көрген. Шор тілінде 16 дауысты, 25 дауыссыз дыбыс бар. Дауысты дыбыстар жуан, жіңішке, қысқа және созылыңқы болып бөлінеді. Грамматикалық ерекшелігі көмектес септігіне қосымша мағына үстемелейтін -ба, -бе, -па, -пе, -ма, -ме жалғауларын қолдану арқылы жасалады (мысалы, малтаба – балтамен). Етістіктің көсемше формасы -ала, -еле жұрнақтарымен түрленеді (мысалы, турала – тұра салып). Шор тілі хакас тіліне жақын мрассу немесе з-диалектісіне және алтай тілінің солтүстік диалектісіне ұқсас хондом немесе й-диалектісіне бөлінеді. Әдеби тілі мрасса диалектісіне негізделген. Сөздік құрамы жағынан хакас пен алтай тілдеріне жақын. Тілдік қорында моңғол тілі мен орыс тілінен енген сөздер көп кездеседі. Шор тілі — Алтай тауының солтүстік еңірін мекендейтін аз санды халық тың ауызекі сөйлеу тілі. Шорлардың жалпы саны — 16 572. Шор тілі марасс және кондам диалектісіне ажыратылады. Әдеби тілі қалыптаспаған.

[1] [2]

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Дыренкова Н.П., Грамматика шорского языка, М.–Л., 1941; Языки мира. Тюркские языки, М., 1997; Түбі бір түркілер, А., 2000.
  2. Қазақ энциклопедиясы 9 том

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]


Түркі тілдері
Оғыр Бұлғар† | Шуаш | Ғұн† | Қазар† | Авар
Ұйғыр Көне түркілік† | Айни² | Шағатай† | Іле түркі | Лоп | Ұйғыр | Өзбек
Қыпшақ Параба | Башқұрт | Қырымтатар тілі | Құман† | Қарашай-балқар | Қарайым | Қарақалпақ | Қазақ | Қыпшақ† | Қырымшақ | Құмық | Ноғай | Ежелгі татар† | Татар | Ұрым¹ | Алтай | Қырғыз | Армян-қыпшақ
Оғыз Афшар | Әзірбайжан | Қырымлы¹ | Ғағауыз | Қорасан түркі | Османлы† | Печенег† | Қашқай | Салар | Түрік | Түрікмен | Ұрым¹
Арғы Халадж
Солтүстік-шығыс Шұлым | Долған | Пуйо қырғыз | Хақас | Шор | Тофа | Тыуа | Батыс ұйғыр | Саха
Ескертпелер: ¹Бір топтан көбірек тізімделінеді, ²Аралас тіл, ³Дауласта, †Өлі

СанатШ