Мергель

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Мергель

Мергель (немісше Mergel – әксаз) – құм аралас сазды-карбонатты шөгінді тау жынысы.

Жалпы мәліметтер[өңдеу]

Кұрамының 50-75 %-ы ізбестастардан (кальцит, сирегірек доломит), 25-50 %-ы өзге минералдардан тұратын тау жынысы. Ізбестас құрамына орай:

30 – 90% кальциттен немесе доломиттен, 70 – 10% сазды минералдан тұрады. Құрамында сазды бөлшектер мөлшері 70 – 50% болса сазды Мергель, ал олар 50 – 30% болса кәдімгі Мергель, 30 – 10% болса карбонатты Мергель болып ажыратылады. Мергельдің карбонатты бөлігі пелитоморфты немесе ұсақ түйірлі кальциттен, сирек доломиттен, кейде екеуінен де құралады. Осыған орай Мергель әкті және доломитті (25 – 50% доломит) болып бөлінеді.

Әдетте, Мергельде карбонатты және сазды минералдар біркелкі кездеседі. Опалдың өте ұсақ домалақ түйіршіктері бар түрін кремнийлі Мергель дейді. Одан басқа қоспа ретінде кварц, дала шпаттары, слюда, акцессор минералдар түйірлері де кездеседі. Аутигендік минералдардан глауконит, барит, цеолиттер, пирит, марказит ұшырасады. Доломитті түрінде органикалық заттар әдетте кездеспейді. Мергельдің түсі ақ, ашық сұр, сарғыштау, жасылдау немесе қызғылт, қоңыр, кейде күңгірт түсті. Мергель теңіз алаптарында (қайраңдар мен терең жерлерде), лагуналарда және суы тұщы көлдерде қалыптасады. Мергель портланд-цемент алудағы негізгі шикізат. Қазақстанда Мергель кен орындары Жезқазған, Қарағанды төңірегі мен Теңіз көлі маңынан барланған.[1]

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Мұнай және газ геологиясы терминдерінің, орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. 2000. — 328 бет.