Самюель Хантингтон

Хантингтон Сэмуель

Карта этнокультурного разделения цивилизаций, построенная по концепции Хантингтона: западная культура (тёмно-синий сектор), латиноамериканская культура (фиолетовый сектор), японская культура (ярко-красный сектор), синская культура (тёмно-красный сектор), индуистская культура (оранжевый сектор), исламская культура (зелёный сектор), православная культура (светло-голубой сектор) и африканская культура (коричневый сектор).

Хантингтон Сэмуель (1927) - американдық саясаттанушы, әлемдік саясат пен халықаралық қатынастар саласының теоретигі, Гарвард университетінің профессоры. Демократия және саяси даму мәселелеріне коптеген еңбектерін арнады. Олардың ішінде: "Қүбылмалы қоғамдардағы саяси тәртіп" (1968), "Американдық саясат: үйлесімсіздіктің болмай қоймауы" (1981), т.б. бар. Саяси жүйелерді, олардың саяси түрақтылығына сүйене отырып жіктейді. Саяси түрғыдан алғанда, елдер басқару түріне емес, басқарылу деңгейіне байланысты бір-бірінен ерекшеленеді. Мінеки, осы түрғыдан алғанда ол мемлекеттерді күшті саяси жүйелі және әлсіз саяси жүйелі деп жіктейді. Ол жаңа "әркениет моделін" үсынды. Әлемдік саясаттың жаңа фазасында даужанжалдың көзі идеология немесе экономика емес, мәдениет саласы болады. Негізгі дау-жанжалдар әртүрлі әркениетке жататын мемлекеттер, үлттар арасында жүреді. Батыстық өркениеттегі дау-жанжалдарға басқарушылар, үлттық-мемлекет және идеологиялық дау-жанжалдар тән. Әлемдік саясаттың батыстық даму фазасы "қырғи-қабақ соғыстьщ" аяқталуы- мен тәмамдалады. Енді Батые және батыстық емес өркениеттер арасындағы өзара қарым-қатынас өзекті мәселеге айналды. Хантингтон "Өркениеттер қақтығысы" атты зерттеуінде ірі он өркениеттің өзара қарым-қатынасы туралы айтады. Олар: батыстық, конфуциандық, жапондық, исламдық, үнділік, латын американдық, африкандық және православ-славяндық. Хантингтон өркениеттер арасында маңызды даужанжалдар тудыруы мүмкін бес себепті көрсетеді: саяси идеология мен саяси тәртіптер арасындағы айырмашылықтардан гөрі, өркениеттік айырмашылықтар негіздірек; өркениеттік өзін-өзі танудың өсуі, өркениеттер арасындағы айырмашылықтар мен ортақтың тереңдеуін түсіну; үлттық-мемлекеттердің идентификация көзі ретіндегі рөлінің әлсіреуі. Діннің идентификация көзіне айналуы; батыстық емес елдердегі элитаның батыстандырудан бас тартуы және олардың өздерінің мәдени тамырларына қайта оралуы; өркениет дау-жанжалдарының көзімоден и ерекшеліктер мен айырмашылықтар. Яғни, мәселенің "Сен кімсің?" түрғысынан қойылуы. Әрине, Хантингтонның элем болашағын осылай көруін маман-теоретиктер әртүрлі қабылдады. Дегенмен, ол үсынған ғылыми түжырым XX және XXI ғасырлар тоғысындағы әлемдік саясатты одан әрі қарай зерттеуге және болжауға итермеледі.^[1]