Сфалерит

Sphalerite
Sphalerite on dolomite from the Tri-State District, Jasper County, Missouri, USA
Негізі
Категориясы	Sulfide mineral
Химиялық формуласы	(Zn,Fe)S
Strunz classification	02.CB.05a
Dana classification	02.08.02.01
Ерекшеліктері
Түсі	Brown, yellow, red, green, black.
Кристал пішіні	Euhedral crystals – occurs as well-formed crystals showing good external form. Granular – generally occurs as anhedral to subhedral crystals in matrix.
Сингониясы	Isometric hextetrahedral (4 3m)
Twinning	Simple contact twins or complex lamellar forms, twin axis [111]
Үгітіндісі	[110] perfect
Агреттары	Uneven to conchoidal
Моль шкаласы қаттылығы	3.5-4
Streak	brownish white, pale yellow
Diaphaneity	Transparent to translucent, opaque when iron-rich
Үлес салмағы	3.9–4.2
Оптикалық ерекшеліктері	Isotropic
Refractive index	nα = 2.369
Қосымша ерекшеліктері	non-radioactive, non-magnetic, fluorescent and triboluminescent.
References	[1]

Сфалерит (грек. sphaleros – алдамшы), мырыш алдамшысы – сульфидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы: ZnS, құрамында Zn – 67,1%, S – 32,9%. Изоморфты қоспалары: Fe, Cd, Қn, Mn, т.б. Түрөзгерістері:

• түсі ақ, қоспасыз сфалерит – клейофан;
  
• қара, темірі көп сфалерит – марматит;
  
• сұр, кадмийлі сфалерит – пршибрамит;
  
• ұнтақ, 2%-дай кадмийі бар сфалерит – брункит.
  

Кристалды құрылымы

Кубтық сингонияда кристалданып, тетраэдр, кубоктаэдр, додекаэдр пішінді кристалдар түзеді. Агрегаттары түйірлі, қабыршақ, ұнтақ, колломорфты масса құрайды. Сфалерит – түссіз, ақ, қоспаларына байланысты қара, қызыл қоңыр, жасыл, қызғылт, сарғылт түске өзгереді. Алмастай жылтыр, жымдастығы жетілген; қаттығы 3,5 – 4,0, морт, тығыздығы 3,9 – 4,1 г/см³. Пьезо- және пироэлектрлік қасиеттері бар. Жаратылысы гидротермалдық, кейде пневматолиттік және шөгінділік. Тұтас түйір масса түрінде кварц, галенит, пирит, халькопириттермен бірге кездеседі. Тотыққанда смитсонитке айналады. Қазақстанда Кенді Алтай, Сарыарқа, Қаратау, Жетісу Алатауының полиметалл, мыс кендерінде кездеседі. Сфалерит кентасынан негізінен мырыш, кадмий, индий, галий өндіріледі. Ақ бояу, флюросценциялық экран жасауға қолданылады.

Пайдаланған әдебиет

"Қазақ Энциклопедиясы", 8 том