Халькопирит

Уикипедия жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Chalcopyrite

Twinned chacopyrite crystal from the Camp Bird Mine, Ouray County, Colorado (size:5.2 x 3.6 x 2.7 cm)
Негізі
Санаты Минерал
Химиялық формуласы CuFeS2
Strunz classification 02.CB.10a
Crystal symmetry Tetragonal 42m – scalenohedral
Unit cell a = 5.289 Å, c = 10.423 Å; Z = 4
Ерекшеліктері
Молярлық массасы 183.54
Түсі Brass yellow, may have iridescent purplish tarnish.
Кристал пішіні Predominantly the disphenoid and resembles a tetrahedron, commonly massive, and sometimes botryoidal.
Сингониясы Tetragonal Scalenohedral 42m
Twinning Penetration twins
Үгітіндісі Indistinct on {011}
Агреттары Irregular to uneven
Беріктігі Brittle
Моль шкаласы бойынша минерал қаттылығы 3.5
Streak Greenish black
Diaphaneity Opaque
Үлес салмағы 4.1 – 4.3
Solubility Soluble in HNO3
Басқа сипаттамалары magnetic on heating
Дереккөздер [1][2][3][4][5]

Халькопирит (грекше chalkos — мыс және пирит), мыс колчеданысульфидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы: CuFeS2, құрамы (%): Cu — 34,64, Fe — 30,42, қоспалары: Ag, Au, Tl, тағы басқалар. Тетрагоналды сингонияда кристалданады. Агрегаттары түйірлі, тұтас немесе сеппе түрінде болады. Түсі сары, металл тәрізді жылтыр, жымдастығы жетілмеген, электр тогын нашар өткізеді, 1000С-та балқиды. Қаттылығы Моос шкаласы бойынша 3 — 4, тығыздығы 4,1 — 4,3 г/см3. Халькопирит магмалық (негізді атпа тау жыныстарындағы мысты-никельді сульфидті кентастарда), гидротермалдық (жапсарлық, мысты-турмалиндік, мыс кентастарының сеппелі формациялары, колчедандық), шөгінді (мысты құмтастар мен тақтатастар) кендерде әр түрлі сульфидтермен бірге кездеседі. Қазақстанда Жезқазған, Қоңырат кендерінен табылған. Халькопирит — мыс алынатын негізгі кентас.[6]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Klein, Cornelis and Cornelius S. Hurlbut, Jr., Manual of Mineralogy, Wiley, 20th ed., 1985, pp. 277 – 278 ISBN 0-471-80580-7
  2. Palache, C., H. Berman, and C. Frondel (1944) Dana’s system of mineralogy, (7th edition), v. I, 219–224
  3. http://www.mindat.org/min-955.html mindat.org
  4. http://webmineral.com/data/Chalcopyrite.shtml Webmineral.com
  5. Handbook of Mineralogy
  6. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2