Түтіктіс

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Түтіктіс
Қазбалық ауқымы: Early Miocene–Recent
Porc formiguer.JPG
Амандық күйі
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Сүтқоректілер
Ұлы сабы: Afrotheria
Сабы: Tubulidentata
Huxley, 1872
Тұқымдасы: Orycteropodidae
Gray, 1821
Тегі: Orycteropus
G. Cuvier, 1798
Түрі: O. afer
Екі-есімді атауы
Orycteropus afer
(Pallas, 1766)
Ареал
Ареал

Түтіктіс, африка түтіктісі (лат. Orycteropus afer) - түтіктістілер тұқымдасының қазір тіршілік ететін жалғыз түрі. Негізінен Африкада кездеседі. Денесінің ұзындығы 1 – 1,5 м, құйрығының ұзындығы 45 – 60 см, салмағы 50 – 70 кг. Қалың терісі сирек, қоңыр сұр немесе сарғыш сұр тікенекті қылшықпен жабылған. Тутіктістің бір түртармағы құйрығының қылшығы ақ түсті. Тұмсығының ұшы түтік тәрізді созылған. Алдыңғы аяғы төрт, артқылары – бес саусақты. Мықты тырнақтарымен термиттердің інін және жер қазады. Тілі ұзын, құрт тәрізді. Тістері дентинді, бір-бірімен бірігіп кеткен түтіктерден тұрады (аты осыған байланысты қойылған). Азу және күрек тістері жоқ. Қалың ормандардан басқа жерлерде тіршілік ете береді. Қорегін іздеуге түнде шығады. Ұзындығы 3 м-ге дейін ін қазады. Термиттермен және құмырсқалармен қоректенеді. Жылына 1 рет (қазан – қараша айларында) аналығы жалқы (сирек 2) ұрпақ табады. Ол анасына 6 айдай еріп жүреді. Табиғи жағдайда 10 жылдай өмір сүреді. Тутіктістің етін жергілікті халық тағам ретінде пайдаланады, мықты терісінен ер-тұрман, белбеулік қайыс, білезік, ал тырнақтарынан әр түрлі әшекейлік заттар жасалады. Осыған байланысты өте көп ауланады, сондықтан саны жылдан жылға азайып келеді.[2]

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Lindsey, P.; Cilliers, S.; Griffin, M.; Taylor, A.; Lehmann, T.; & Rathbun, G. Orycteropus afer. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2008. International Union for Conservation of Nature (2008). Тексерілді, 29 желтоқсан 2008.
  2. Қазақ Энциклопедиясы 9 том