Шираз

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Координаттар: 29°37′ с. е. 52°32′ ш. б. / 29.616667° с. е. 52.533333° ш. б. (G) (O)


Шираз
شیراز
Shīrāz
Tomb of resident 14th-century poet Hafiz көрінісі
Tomb of resident 14th-century poet Hafiz
Шираз ресми таңбасы
Таңбасы
Лақап аты: Persian Cultural Capital
City of roses
City of gardens
City of flower and nightingale
Ирандағы Шираз
Бойлық-ендігі: 29°37′ с. е. 52°32′ ш. б. / 29.616667° с. е. 52.533333° ш. б. (G) (O)
Ел  Иран
Province Фарс облысы
County Shirāz
Әкімшілігі
 — Mayor Mehran E'temadi[1]
 — City council Zein Al Abedin Arab
Sayed Mohammad Kazem Dastgheyb
Ezat Allah Fahandezh Sa'adi
Fatemeh Hooshmand
Mehdi Khani
Sayed Mohsen Moein
Mozaffar Mokhtari
Sayed Saeed Moosavi
Ali Zahmat Kesh
Ma'asoomeh Zare'e
Shobeir Zare'e Khafri[2]
Аумағы
 — Бүкілі 178,891 km² (69,07 sq mi)
 — Жері 178,891 km² (69,07 sq mi)
 — Суы 0 km² (0 sq mi)  0 %
Жоғарылауы 1 500 m (5 200 ft)
Жұрты (2009)
 — Бүкілі 1 455 073
 — Тығыздығы 3 609,8/km² (9 347,5/sq mi)
  Population Data:

2006 Census was 1,227,311[3]

2009 Municipality was 1,455,073 [4]
Уақыт белдеуі IRST (UTC+3:30)
Өңірлік белгілемесі 0711
Routes Үлгі:IR-Road
Үлгі:IR-Road
Үлгі:IR-Road
Future
Freeway in Iran.png Shiraz-Isfahan Freeway
Торабы: http://www.shiraz.ir/

Шираз (listen  парсыша: شیراز ShīrāzҮлгі:IPA-fa) — Иранның оңтүстігіндегі Фарс облысы әкімшілік орталығы болып табылатын қала. Иран бойынша алтыншы ірі қала.[5] Көптеген өнеркәсіп орындары, университеттер және мәдени орталықтармен қоса, Ширазда тарихи ескерткіштер мен ғимараттар, зиярат ететін орындар да жетерлік. Сондықтан бұл қала тарихи-мәдени ескерткіштердің көптігі мен әралуандығы тұрғысынан ЮНЕСКО ұйымы тарапынан әлемнің таңдамалы мәдени қалаларының бірі ретінде таңдалынып алынды.

Құран қақпасы Буйыд әулеті салған Ұлы кереге бөлігі болған
Сурет:Shiraz Snow 850926 10.jpg
Қыстағы Ерам көшесі

Фарс облысының орталығы Шираз қаласы Иранның оңтүстігінде теңіз деңгейінен 1484 метр биіктікте Загрос таулы қыратының етегінде және Иранның астанасы Тегераннан 919 шақырым жерде орналасқан.

Климаты[өңдеу]

Шираз жұмсақ климатты қала, мың жылдан астам аймақтық орталық болып келген. Шираздың ауа райы салыстырмалы түрде қоңыржай және жыл мезгілдері қалыпты. Бұл аймақ ежелден-ақ маңызды болған. Оның атауы Персеполисте табылған элам жазуымен жазылған тақташаларда аталып өтілген.

Тарихи ескерткіштер[өңдеу]

Шираз – Иранның ең үлкен және ең әдемі қалаларының бірі. Ондағы тарихи ескерткіштердің көптігі елдің ішіндегі және шетелдегі жұртшылықтың назарын өзіне аударып отыр. Тіпті кейбіреулер Иранды Шираз деген атпен таниды. Ирандағы статистика орталығының 1385 жылғы халық санағының нәтижесі бойынша Шираздағы тұрғындардың саны – 1 млн. 700 мың адамды құрайды. Шираз қаласы Шираз алқабында орналасқан. Ширақ алқабының тіктөртбұрышты ауданы шамамен 400 шаршы шақырымды құрайды. Бұл алқап батыстан шығысқа қарай көлбей орналасқан. Оның батысында бұлақтар мен қаннат (жерасты сулары) бар. Бұл алқаптың шығыс бөлігінде "Махарлу" атты тұзды көл орналасқан. Оның ауданы шамамен 200 шаршы шақырым. Бұл алқаптың айналасын салыстырмалы түрде биік таулар қоршап тұр. Шираз әдемі бақтардың көп болуына байланысты Иранның бақ салу ісінде ерекше орынға ие. Бұл қала ежелден-ақ үлкен де саялы бақтарға ие болумен әйгілі болған. Тіпті шетелдік саяхатшылардың сапарнамаларында да осы бақтарға сипаттама берілген. Х.қ.ж.с.б. 8-ғасырда Ширазды көруге келген марокколық саяхатшы Ибн Батута былай дейді: "Шығыста базар, бақ, өзен, субүркек пен халқының сұлулығы жағынан ешқандай қала Дамаскқа жетпейді. Тек Шираз онымен теңдесе алады. Бұл қала жазық жерде орналасқан. Оның айналасын бақтар қоршап тұр."

Әрине қолайлы да қоңыржай ауа-райы осындай әдемі бақтардың болуына себеп болғандығы айқын. Қазір Шираз қаласында х.қ.ж.с.б. 12-13 ғасырлардан бірнеше бақ сақталынып қалған. Мысал ретінде, Эрам, Делгоша, Жаһаннама, Назар және Наренджестан Қавам бақтарын атауға болады.

Тарихы[өңдеу]

Ахеменидтер дәуірінде Шираз қаласы осы әулеттің астанасы Шуш қаласынан Персеполис пен Пасаргадқа баратын жолдың бойында болған. Сасанидтер дәуірінде Нишапур және Гур сияқты маңызды қалалардың Эстахр қаласына барар жолы Шираз алқабы арқылы өтетін болған. Егіні бітік, ауа райы қолайлы және саяси-экономикалық жағынан маңызды жерде орналасқан Шираз алқабының үнемі билеушілердің назарында болуы табиғи нәрсе.

Археологтардың тапқан деректері мен ескерткіштері бойынша, Шираз қаласының тарихы Исламға дейінгі дәуірден басталғандығы дәлелденді. Бүгінде Нью-Йорктің "Метрополитен" деп аталатын музейінде сақталынған тарихи заттар мен ыдыстар Селевкидтер, Ашканидтер және Сасанидтер кезіндегі Шираздың салтанаты мен ұлылығын көрсетеді. Х.ш.с.ж. 1312 жылы Персеполистің "Хазане" деп аталатын шығыс бөлігінде жүргізілген қазба жұмыстарының нәтижесінде эламдық мық жазуымен жазылған шамамен 3 мың балшық тақта табылды. Бұл тақташаларда шираздық жұмысшылардың қай жерде өмір сүргендігі жайлы мәліметтер жазылған. Аталмыш тақталардың жазылған уақыты б.з.д. 496 жылы болып табылады. Бұл балшық тақташалар табылғаннан кейін және мық жазуының мамандары оларды оқығаннан кейін Шираз қаласы Ахеменидтер заманында болғандығы және осы қаланың жұмысшылары Персеполисті салуға қатысып, жалақы алып тұрғандығы анықталды.

Шираз қаласының тарихы Ахеменидтер заманынан басталса да, Ислам дәуірінде оның атағы мен маңыздылығы айтарлықтай артты. Бұл кезеңде Шираз дамып, төрт рет елдің астанасы ретінде таңдалынып алынды. Алғаш рет х.қ.ж.с. 4 ғасырында Дейламидтер дәуірінде, кейіннен 6-7 ғасырларда Атабек Фарстың кезінде астана ретінде таңдалынып алынды. Шираз х.қ.ж.с.б. 7 ғасырда Але Инджу және Але Мұзаффардың және 12 ғасырда Зендтер кезінде де астана болу мүмкіндігіне ие болды. Бұл қалада аталған кезеңдердің әрқайсысынан тарихи ескерткіштер қалды. Ислам пайда болғаннан кейін Шираз білім, таным, суфизмнің (эрфан) орталығына айналды. Ол медреселер, кітапханалар және мешіттердің көптігімен әйгілі болды. Бұл қаладан ұлы ғалымдар, ақындар мен сопылар шықты. Иранның екі ұлы ақыны Саади мен Хафиз 7-8 ғасырларда Ширазда дүниеге келді. Олардың кітаптары Иран мен әлем әдебиетінің құнды қорының маңызды үлгісі болып саналады. Біліп жүргендеріңіз жақсы, Шираз Саади мен Хафиздан басқа ойшылдар, сопылар мен ақындарды, атап айтқанда, Сибавай, Ибн Мұқаффа, Молласадра, Құтб ад-дин Ширази, Шейх Рузбехан және т.б. өз топырағында тәрбиеледі. Сондықтан бұл қалаға бұрыннан-ақ "ғылымның үйі" деген атақ берілген.

Бүгінгі Шираз[өңдеу]

Шираз солтүстігі түнде.

Бүгінде Шираз Иранның солтүстігінен оңтүстігіне, шығысынан батысына баратын ең маңызды жолдардың қиылыстарында орналасып, ерекше стратегиялық жағдайға ие. Университеттер мен жоғары беделді орталықтар ғылыми тұрғыдан Ширазды Иранның маңызды қалаларының біріне айналдырды. Мыңдаған студент техникалық, инженерлік, медициналық, гуманитарлық, Ислам ілімдері және т.б. салалар бойынша Фарс облысының әртүрлі университеттерінде, атап айтқанда, Шираз қаласы университетінде оқиды. Осы облыстың беделді университеттерінде ғылымның әртүрлі салаларында жаңа бастамалар мен жаңалықтар ашуға мүмкіндік жасалған. Сондықтан да уақыт өткен сайын осы облыстың өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы саласында жаңа құрал-жабдықтарды жасауда жаңа бастамалар көтеріп, әртүрлі ғылымдар, әсіресе медицина ғылымы саласында жаңа жетістіктерге жетіп жатқандығының куәсі болып отырмыз. Бүгінде Шираз қаласының медициналық орталықтары көздің шынайнасын (роговицасын), бауыр, сүйек жұлыны мен жүректі трансплантация жасау және құлаққа шиыршық (спираль) салу операциаларын жасау бойынша, Иранның ең маңызды медициналық орталықтарының бірі болып саналады.

Фарс облысының, әсіресе Шираз қаласының жақсы жарақталған емханалары облыстың өз тұрғындарына қызмет көрсетумен қоса, көршілес облыстар мен көршілес елдерден, әсіресе Парсы шығанағы жағалауындағы елдерден келген жүздеген науқас адамды қабылдайды.

Фарс облысында электр қуаты, металлургия және электроника өнеркәсіптерінің дамуы өткен ондаған жыл ішінде айтарлықтай қарқынға ие болды. Мысалы, электроникалық құрал-жабдықтар шығаратын көптеген зауыттардың болуы Ширазды Иранның электроникалық қаласына айналдырды.



Шираздағы Сахелі көшесінің понорамалық көрінісі, 2010 жыл көктемі
Шираздың понорамалық көрінісі, күз 2009 жыл

Шариз тумалары[өңдеу]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

  1. محمد جواد مطلع Shiraz Mayors from 1980 to 2010. Shiraz Municipality (13 маусым 2010). Тексерілді, 5 мамыр 2011.
  2. محمد جواد مطلع City Council Members. Shiraz Municipality (13 тамыз 2009). Тексерілді, 5 мамыр 2011.
  3. Statistical Center of Iran - 2006 Census[dead link]
  4. Shiraz Population & Area (PDF). Тексерілді, 5 мамыр 2011.
  5. Теһран, Машхад, Исфахан, Табриз және Караж дан кейінгі; 2006 жылы тұрғындар саны 1,204,882 болған