Бұхара

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Bukhara
өз. 'Buxoro, Буҳоро / بخارا
Mir-i Arab madrasah көрінісі
Mir-i Arab madrasah
Bukhara (Өзбекстан)
Locator Dot2.gif
Bukhara
Location in Uzbekistan
Бойлық-ендігі: 39°46′ с. е. 64°26′ ш. б. / 39.766667° с. е. 64.433333° ш. б. (G) (O)
Country  Uzbekistan
Province Bukhara Province
Әкімшілігі
 — Hokim Rustamov Qiyomiddin Qahhorovich
Жұрты (2009)
 — Қала 263 400
 — Қонысы 283 400
 — Төңірегі 328 400
Уақыт белдеуі GMT +5 ([[UTC{{{utc_offset}}}]])
Postcode 2001ХХ
Өңірлік белгілемесі local 365, int. +99865
Торабы: http://www.buxoro.uz/
Historic Centre of Bukhara*
UNESCO World Heritage Site

Kok-Gumbaz mosque.
State Party Өзбекстан
Type Cultural
Criteria ii, iv, vi
Reference 602
Region** Asia-Pacific
Inscription history
Inscription 1993  (17th Session)
* Name as inscribed on World Heritage List.
** Region as classified by UNESCO.

БұхараӨзбекстан Республикасындағы қала, Бұхара облысының орталығы. Қызылқұм шөлінің оңтүстік шетінде, Зарафшан өзені аңғарының батысында, Бұхар шұратының орталық бөлігінде, Шахруд каналының бойында, теңіз деңгейінен 226 метр биіктікте орналасқан. Халқы 237,6 мың адам (1995). Б. з. б. 1-мыңжылдықтың орта шенінде іргесі қаланып, бастапқы кезде соғды тілінде Нумижкат деп аталған. Бұхара атауы алғаш рет жазба деректерде 5 ғасырдағыдағы қытай жылнамасында кездеседі. 709 ж. арабтар басып алған кезде, ол Орталық Азиядағы ірі сауда және мәдениет орталығы болған. Бұхара тұрғындары араб жаулаушылығына қарсы күресте Муканна жетекшілік еткен “ақ киімді адамдар” қозғалысына ( 8 ғасырдың аяғы) белсене қатысты. 8 — 10 ғасырларда Самани әулеті мемлекетінің құрамына кірді, оның астанасы болды. 10 ғасырдың аяғында Қарахан әулетіне, 12 ғасырдың ортасында қарақытайларға бағынды, 13 ғ-дың басында Хорезмшахы Мұхаммедтің иелігіне айналды. 1220 ж. Шыңғыс хан әскерлері жаулап алды. Бұхарада оларға қарсы Махмуд Тараби бастаған көтеріліс болды (1228). 1370 ж. Темір, ал 16 ғасырда Шайбани әулеті мемлекеттерінің құрамына кірді. 16 ғасырдың ортасынан 1920 жылға дейін Бұхар хандығының, 1920 — 24 ж. Бұхар Халық Кеңес Республикасының астанасы болды. 1887 ж. Бұхарада т.ж. салынды.

Қазіргі Бұхара — ірі өнеркәсіп және мәдени орталық. Қаракөл өңдеу, мақта тазалау, май з-ттары, жібек, трикотаж ф-калары, ет, сүт, шарап, т.б. кәсіпорындары бар. Архит. ескерткіштер 140-қа жуық. Сәулет өнерінің тамаша үлгісімен салынған Исмаил Самани кесенесі (9 ғасырдың аяғы мен 10 ғасырдың басы), Калән мұнарасы (1127), Мір-Араб медресесі (1536), Сайфеддин Бохарзи кесенесі (13 ғасыр), Ұлықбек (1417), Көгілташ (1568), Надир Диуан бегі (1612) және Абд-ул-Әзиз хан (1652) медреселері нақышты өрнегімен көз тартады. Қала сыртындағы құрылыстардың ішінен Бехауддиннің ханакасы (1544 — 45), Чар-Бакр ғимараты (1560 — 63), Файзабад ханакасы (1598 — 99), Чар — Минар медресесі (1807) ерекше назар аудартады. Б-да әлемдік ғылым мен мәдениетке үлкен үлес қосқан Әбу Әли Ибн Сина, Бұхари, Рудаки, т.б. өмір сүрген. 1996 ж. ЮНЕСКО Бұхараны әлемдік мәдениет ошағы болған қалалардың қатарына қосып, оны өз қамқорлығына алатынын мәлімдеген. Бұхарадағы медреселерде 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасыр басында бірқатар қазақ зиялылары білім алған (қ. Бұхара медреселері). Қалада тарихи өлкетану, халық өнері музейлері, ибн Сина мұражайы бар. [1][2]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
  2. Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2