Испан азамат соғысы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Испан азамат соғысы
Күн-айы 17 July 1936–1 April 1939
Болған жері Испания, Морокко, Канар араллар, Балерик араллар
Нәтижесі Испания мемлекеті жеңісі.
Соғысушы жақтары
Flag of the International Brigades.svg Испан Республикасы

Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы КСРО
Flag of the International Brigades.svg интернационал бригадасылар
Flag of Mexico.svg Мексика

Flag of Spain (1938 - 1945).svg Испания мемлекеті

Flag of Italy (1861-1946).svg Италия
Германия Үшінші Рейх
Португалия Португалия

Қолбасшылары
Мануэл Азанио
Франсиско Ларого
Хуан Негрин
Франсиско Франко
Эмилио Мола
Хосе Санджуро
Пәрменді күштері
450,000
350 aircraft
200 batteries
(1938)[1]
600,000
600 aircraft
290 batteries
(1938)[2]
Құрбандары мен қаза тапқандары
~500,000[3]

Испанияның азамат соғысы1936-1939 жж. болған әскери тартыс. Бір жақта испан социалистер болған, арғы жақта испан әскери фашистер. Азамат соғысы 17 шілде 1936 ж. басталды, және 1 сәурде 1939 ж. аяқталды. Социалистерға КСРО мен Мексика көмектесті, ал фашистерға – Үшінші Рейх және Италия.

Соғыстың басталуы[өңдеу]

1931 ж. испанлар өз елде Испан Республикасы жариялды. Ең бірінші үкіметке консеварторлар және ұлтшылық партиялар келді. Бірақ сосын сайлауда көп социалисттік және коммунистік партиясылар женіс алып, өз заңдар қабылдады. Мысалы, 1932 ж. Аграрлық Заң, осы заң шаруаларға мен диқанларға жері берілді. Осы бәрі консеварторлаға ұнамау болды.

1933 жылы Испанияда сайлауда Коммунист және Социалситтік (Socialist Workers Party of Spain, PSOE) партиясылар жеңіс алып, биік басына келді. Олар өз адам Мануэл Азанио президент істеді. Осы жылда Алманияда билік басына NSDAP («Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы») келді. Германлар Еуропалық фашистерға көмектесу бастады. Содықтан испан фашистер және консеварторлар төңкеріс жасау етті. Испанияның азамат соғысы басталды.

Азамат соғысы басталғанда әлемдін социалисттер Испанияға көмектесу келді. Олар интернационал бригадасылар ұйымдастырған. Тағыда Мексика Испанияға өзінін әскерлер және техника берілді. КСРО испан социалистерға қарулармен және ақшамен көмектесті. Көп КСРОның мамандық әскерлер және адамдар Испанияға көмектесу келді. Ал Ұлтшылық испанияға Италия және Алмания көмектесті. Бенито Муссолини италияның диктаторы испанияға 50000 адам жіберді. Алманияда Адолф Һитлер 15 мын адам жіберіп, испан фашистерға көп ақша берді.

Соғыс барысы[өңдеу]

Испан фашистер өз партиясы «Фаланга» жариялды. Оларға испан әскери қолбасшылар, консеваторлар және монархистер қосылды. Фашистердың басшы Санджуро 20 шілде 1936 ж. өлді және жаңа партияның басшы Франсиско Франко болды. Бірінші күндерде фашистерттер 50 мын адам өлтірді (социалистер және анти-фашистер).

21 шілде фашистер Феррол қаласы басып алды. 7 қыркүйектте олар Баск елге кіріп, Билбао қаласы алды, және Мадрид алу бастады. Бірақ Мадридтте олар ұтылып шегінді. 1937 ж. фашистер Испан Морокко алып қайтадан Мадрид шабуылды, бірақ одан да ұтылды.

1938 ж. Теруел шайқаста республикалық әскерлер женіс алды. Бірақ Алманидан келген фашистер испан Фалангамен одақтасып Теруел тойтартты. 1939 ж. 14 қаңтарда испан фашистер Террагона қаласы басып алды, ал 26 қантарда Барселона.

28 наурызда Франко әскерлер Мадрид басып алды. Азамат соғысы аяқталды.

Ақыр[өңдеу]

Фашисттер билік алғанда репрессиялар істеу бастады. 30-70 мын адам қамау немесе өлтірген болған. Екінші Дүниежүзілік соғысы басталғанда испан фашистер Алманияға көмектесті, олар «Когілдір дивизия»сы ұйымдастырды.

Франко Испанияда диктаторы болды. 1975 ж. ол қаза тапты, және испанлар демократия жолына қайтып бүгінгі Испания құрылысты.

Шайқастары және операциялары[өңдеу]

Қолбасшылар[өңдеу]

Испан Республикасы:

Испания мемлекеті:

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Thomas, p. 628
  2. Thomas, p. 619
  3. The number of casualties is disputed; estimates generally suggest that between 500,000 and 1 million people were killed. Over the years, historians kept lowering the death figures and modern research concludes that 500,000 deaths is the correct figure. Hugh Thomas, The Spanish Civil War (2001), pp. xviii & 899–901, inclusive.