Майлық

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Майлықтың орама түрінде сәнделуі

Майлық (орыс. салфетка, фр. serviette)[1] - тамақтану барысында ерін, ауыз және қол сүртуге арналған төртбұрышты мата немесе қағаз тілімі. Дастарқан жабдығының міндетті заты. Майлықтың дастарқан жабдығына қажетті түрі және үй тұрмысында қолданыстағы басқа түрлері және атулары бар.

Майлықтың дастарқан жабдығына қажетті түрлері[өңдеу]

Мата майлық[өңдеу]

Мата майлық

Мата майлық зығыр және мақта маталардан жасалынады. Түстері бірыңғай ақ немесе басқа түсті, шеттері кестеленген, өрнектелген және басқа да ерек белгілермен безендіріледі. Пішіні - төртбұрыш, көлемі - әр түрлі.

  • Майлықтың негізгі қажеттіліктері:
    • тамақтану кезінде мәдениеттіліктің, ұқыптылықтың және тазалықтың кепілі:
      • киімді үстел басында байқаусызда түсіп кететін тамақтың үгінділерінен, тамып және шашырап кететін тамшылардан бұлғанудан сақтайды;
      • тамақ үстінде және тамақтан кейін майланған саусақтарды, ерінді сүртеді;
  • әдемі бүктеліп қойылған майлық дастарқанға салтанатты күй және сән береді;

Майлықтарды сәндеу[өңдеу]

Майлықты сәндеу - "Қарапайым бант"
Майлықты сәндеу - "Сыпайы гофре"

Майлықтарды күнделікті таңғы аста, түскі тамақта әдетте төртбүктеп, ұшбұрыштап, орама түрінде және екіге бүктеп қояды, ал салтанаты жағдайларда майлықтардың бүктеп сәндеудің күрделі түрлері ұйғарымды.

  • Майлықтарды сәндеп бүктеудің көптеген түрлері бар:
    • Жүзікті классикалық майлық - майлықты төртке бүктеп, алдыға жабық шеттерімен ромбы тәріздес етіп қояды. Оң жақ бұрышын майлықтың ортасына қарай бұрап, сол жақ бұрышымен бір-біріне кретіндей етіп жабу керек. Майлықтың төменгі жағы үшкір болып бұрыштанады. Майлықты төңкеріп, қысып ұстап тұрып жүзік кигізеді.
    • Қарапайым бант - майлықты төртке бүктеп, алдыға ромбы тәріздес етіп, ашық жағын солға қаратып қояды. Майлықты төменгі жағынан бастап гармошка түрінде бүктеп, жүзікті ортасына дейін кигізеді де, екі жағындағы бүктемелерді жазады.
    • Қарапайым шілтерлі бүрме - бұл шеті шілтерлі майлықтар түрімен жасалынады. Төртке бұктелген майлықты алдыға жабық шетімен жоғары қарай ромбы тәріздес етіп қойып, бірінші қабатын жоғары, екінші қабатын астына қарай қайырады. Бүктемелері сақталу үшін үтіктеу қажет
    • Сыпайы гофре - төртке бүктелген майлықты алдыға ашық жағымен жоғары қарай ромбы тәріздес етіп қойып, беткі қабатын ромбының төменгі бұрышына дейін қайырып, сол қайырымды гармошка түрінде жияды (бүрмелер сақталу үшін ауыр затпен басып қояды). Келесі қабатты да беткі қабаттай жияды. Бүрмелері сақталу үшін аздап үтіктеп, майлықты бүрмелері алдыға тігінен келетіндей етіп бұрып, екі шеткі ұшынан ұстап, сол екі ұштың ортасынан бүрмелерді үстінен келтіріп бүктейді.
    • Салтанатты стиль - төртке бүктелген майлықты алдыға ашық жағымен жоғары қарай ромбы тәріздес етіп қойып, бірінші қабатын ромбының ортасына дейін бұрайды. Келесі қабатын бұрап бірінші бұрамға дейін әкеледі, үшінші қабатты бұрап екінші бұрамға дейін әкеледі. Майлықтытың шеттерін бүктеп, бүрмелерін қиғаш келтіріп тәрелкеге қояды.
    • Желкен
    • Қалпақша
    • Май шам және т.б.

Майлықты қолдану және пайдалану мәдениеті[өңдеу]

  • Мәдениеті:
    • үстел басына отырған кезде тәрелке үстіндегі сәндеп бүктелген майлықты алып, ашып, үстіңгі бөлігін астыңғы бөлігінен қысқарақ етіп екіге бүктеп, шеттерін төмен қаратып тізеге салады;
    • байқаусызда майланған саусақты майлықтың үстіңгі бөлігіне, майлықты тізеден көтермей сүрту қажет;
    • ерінді сүрту үшін майлықты екі қолмен алып, үстіңгі қабатын сыртына қарай келтіре, шеттерін аударып алақанға салып алып, ерінді орта тұсынан басып қана сорғыта сүртеді;
    • егер майлық еденге түсіп кетсе, тазасын сұрау қажет;
    • тамақтанып болған соң майлықты тізеден алып, алдыдағы тәрелкенің оң жағына қояды.
  • Жол берілмейтін жарамсыз қылықтар:
    • үстел басына отыра салысымен, ыдыстарды тексеріп, одан кейін көрініп қалған дақтарды майлықпен сүрту;
    • майлықты жейденің жағасына немесе кастюмнің өңіріне іліп қою ( Франция мен Италиядан басқа жерлерде);
    • майлықты қол орамалы және бет сүртетін орамал ретінде пайдалану;
    • тамақтанғаннан кейін майлықты қайтадан ұқыпты етіп бүктеу және орындық арқалығына ілу.

Қағаз майлық[өңдеу]

Қағаз майлықтарының пішіні, көлемі, түрлі-түсті болуы және қолдануы мата майлықтармен сайма-сай келеді, айырмашылығы қағаз майлықтары қолданыста бір мәрте ғана болады.

  • Қағаз майлықтардың қолданыстағы түрлері:
    • дастарқан жабдықтарына арналған тілім түрі (ауыз, қол сүртуге қажетті);
    • ас үйге арналған орама майлық (тағам түрлерін дайындау барысына қажетті);
    • үй тұрмысында пайдалануға арналған (терезе әйнектерін сүрту);

Майлықтың басқа қолданыстағы түрлері және атаулары[өңдеу]

Майлықтың басқа қолданыстағы түрлерінің атаулары не үшін және қалай пайдалану барысына қарай аталып, айтылады:

  • дәрігерлік салфетка - дәкеден жасалынған, әр түрлі дәрігерлік мақсатта қолданылады;
  • косметикалық салфетка (сүрткіш немесе сүлгі) - түрлі хош иісті сұйықтар сіңдіріп, ылғалданған, саңылаусыз жабылатын орамада ұсталынады, қол, бет, дене мүшелерін сүртуге арналған;
  • сүртіп тазартатын тазартқыш- түрлі ерітінді майларды сіңдіріп, темірден тұратын заттарды жылтыратып өңдеу үшін пайдаланылады;
  • синтетикалық киізден жасалынған (жуғыш) - ыдыс және қыш, темір, әйнек беттерін тазалауға арналған.
  • арнайы өңделіп көзілдрік әйнегін, айна беттерін, мониторларды сүртетін сүрткіш;
  • шаң сүртетін түрі - шүберек.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Приглашение к обеду. Перевод с английского. Москва - 2000г. ISBN 5-322-00016-X (рус.), ISBN 0-86411-328-5 (англ.)