Қуаңшылық

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Қуаңшылықтан тілімделген жер

Қуаңшылық[1] - ауа температурасының күрт көтерілуі мен ылғалдың шұғыл азаюы әсерінен туатын күрделі метеорологиялық құбылыс. Ұзақтығы әр түрлі табиғи зонада түрліше болады.

Қуаңшылық тудыратын факторлар[өңдеу]

Қуаңшылық зардабы[өңдеу]

Crystal Clear app kdict.png Толық мақаласы: Орман өрті
Crystal Clear app kdict.png Толық мақаласы: Топырақ эрозиясы
  • Малдың өсуіне зор нұқсан келтіреді;
  • Қуаңшылық аймақ тұрғындарын экономикалық күйзеліске ұшыратады.


Қазақстандағы қуаңшылықтар[өңдеу]

Ұлы Октябрь социалистік революциясынан дейін қуаңшылыққа қарсы қолданылатын агротехникалық шаралар кешені болмағандықтан, қуаңшылық аяғының жұтқа айналған кезеңдері (әйгілі Қоян, Мешін, Жылан, 1880, 1892, т.б. жылдар) болды, мал өсіруге зор нұқсан келтіріп, елді қатты күйзелтті.

Crystal Clear app kdict.png Толық мақаласы: Жұт

Қазақстанда 1950, 1957, 1961, 1965, 1967, 1968, 1974, 1977 жылдары және 1952, 1953, 1969 жылдары тамыз, 1977 жылы маусым, 1956, 1962, 1974 жылдары шілде, 1980 жылы мамыр айларында қуаңшылық болды. Кейбір жылдары қатарынан бірнеше айға созылды. 1955 жылы - 2 ай (мамыр, маусым), 1975 жылы - 3 ай (маусым, шілде, тамыз).

Қазақстандағы қуаңшылық себебі[өңдеу]

Қазақстанға Иран, Ауғанстан аймақтарында қалыптасатын, қысымы өте жоғары, құрғақ және ыстық антициклон өтіп, жаз бойы сақталады. Сібірден келетін ылғалды салқын ауа жоғары қысымды антициклонды бұзып өте алмай тоқтап қалады. Осылардың салдарынан Қазақстан даласында қуаңшылық болып тұрады.

Қазақстанның атмосфералық қуаңшылық картасы.

Қуаңшылықпен күрес[өңдеу]

Қуаңшылық әсерін кеміту үшін атмосфераның жер бетіне жақын қабатындағы ылғал мен жылу балансын реттеу мақсатында жерді арнайы агротехникалық әдіспен жырту, егістікті суару, қар тоқтату, ағаш алқабын жасау, астық тұқымын қолайлы уақытқа себу сияқты шаралар жүргізіледі. Қуаңшылық табиғаттың күрделі құбылысы, сондықтан көрсетілген шаралар кешенін қолдану қуаңшылықтың зиянды зардабын бәсеңдетуге септігін тигізеді.

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. ҚазССР. Қысқаша энциклопедия, 2-том. Алматы - 1987.

Пайдаланылған әдебиет[өңдеу]

  • Агрономия негіздері (авторлар: ЖаңабаевҚ., Арыстанғұлов С.) Астана - 2010. 352бет. ISBN 978-601-292-059-8