Басаяқтылар — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
Түйіндемесі өңделмейді
[[Сурет:Haeckel_Gamochonia.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Басаяқтылар]]''.]]
'''Басаяқтылар''' ([[Cephalopoda]]) – [[моллюскілер]] типіне жататын [[омыртқасыз жануарлар]] класы. Екі класс тармағына бөлінеді: төрт [[желбезектілер]] немесе сыртқы [[бақалшақтылар]] ([[Тetrabranchіa]] – [[Еctocochlea]]) және екі желбезектілер немесе ішкі бақалшақтылар ([[Dіbranchіa]] – [[Coleoіdae]]). Бұлардың 650-ден астам түрлері теңіздер мен мұхитта тіршілік етеді. Денесі жалаңаш ([[наутилус]] деген түрінің ғана бақалшағы бар), тұрқы 1 см-ден 18 м-ге (алып кальмарлар) дейін. Басы денесінен анық жіктелген, аузының айналасындағы жемін ұстауға арналған 8 – 10 қармалауыштарының жабысқақ сорғыштары бар, кейде [[Мүйіз|мүйізденген]] ілмешегі болады. Басаяқтылардың басының бауыр жағында орналасқан [[мантия]] қуысына жалғасатын түтікше бар. Басаяқтылар [[мантия қуысы]]нан енген суды [[түтікше]] арқылы қысыммен сыртқа шығарып, соның екпінімен қозғалады. Олардың жұтқыншағында [[үккіші]] ([[радула]]) орналасқан. [[Ауыз қуысы|Ауыз қуысына]] бір немесе екі жұп [[Сілекей безі|сілекей бездері]] ашылады ([[осьминог|осьминогтардың]] артқы сілекей бездері [[у]] шығарады). Кейбір түрінде жіңішке шегі қапшық тәрізді [[Қарын|қарынға]] жалғасады, онда қорғаныш қызметін атқаратын ерекше [[секреция]] ([[сия]]) безі бар. Жұп не қос жұп желбезегімен тыныс алады. Тұйық [[Қан Айналымы|қан айналу жүйесі]] өте күрделі, себебі, [[Омыртқасыздар|омыртқасыздардың]] ішінде тек Басаяқтылардың ғана жүрегі бір [[қарынша]] және екі жүрекшеге бөлінеді (ішкі бақалшақтыларда төртеу болады). Миы, сезім мүшелері, әсіресе, көзі жақсы дамыған. Бұлар негізінен дара жыныстылар, аталықтары жалған қолға ([[гектокотиль]]ге) айналған қармалауышымен ұрықтарын аналықтарының мантия қуысына салу арқылы [[Ұрықтану|ұрықтандырады]]. Басаяқтылар – [[жыртқыштар]], олар көбінесе [[балықтар|балықтарды]], [[шаянтәрізділер|шаянтәрізділерді]] жейді. Ал өздері – судағы сүтқоректілердің (әсіресе, кашалоттардың) жемі. Басаяқтылардың кәсіптік маңызы зор. [[Қытай]], [[Жапония]], [[Корея]], т.б. елдерде тағамға пайдаланылады. Бұлардың етінің сапасы балық етінен де артық, сондықтан жыл сайын 1,64 млн. т (оның 1,2 млн. т-сы [[кальмарлар]]) Басаяқтылар ауланады.
<ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы</ref>
== Пайдаланған әдебиет==
7596

өңдеме

Бағыттау мәзірі