Тянь-Шань қоңыр аюы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
Түйіндемесі өңделмейді
 
==Статус==
III-ші санат. Ареалы мен саны қысқаруда. Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түрікменстан [[Қызыл кітап|Қызыл кітаптарына]] енгізілген.
 
==Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы==
 
==Таралуы==
Бұл түршенің таралу аймағы Орталық Азияның – Тянь-Шань, Памир-Алтай, Гиндукуш, Батыс Гималай тауларын қамтиды. Қазақстанда түршенің таралуының солтүстік бөлігін қамтиды. Мұнда ол Жоңғар Алатауында, Тоқсандай жотасында, Қояндытауда, Алтынемелде, Қайқанда және ТяньөШаньТянь-Шань жотасында – Кетпен, Теріскей, КүнгкйКүнгей, Іле, Қырғыз және ТоласТалас Алатауларында, Өгем жотасында, Қоржынтауда таралған [1]. ХХ-ғасырдың орта шенінде Қаратауда (Сырдариялық) жойылып кеткен.
 
==Мекендейтін жерлері==
Таудағы [[Қылқан жапырақтылар|қылқанды]] және жапырақты ормандар, әртүрлі ағаштар мен бұталар өскен жерлер, субальпі және альпі[[Альпі|альп]]і белдеулері, құздар мен тасты жерлер.
 
==Саны==
ХІХ-ХХ-шы ғасырдың басында Жоңғар Алатауы мен Тянь-Шань тауында едәуір болатын [2, 3], одан кейін оның барлық қоныстарда саны азайып кетті. ХХ ғ. 70-шы жылдары Жоңғар Алатауында 300-дей, Тянь-Шань тауының қазақстандықҚазақстандық бөлігінде 200 (оның 20-25-і Алматы қорығында, 65-70-і Ақсу-Жабағылы қорығында) аю тіршілік етті [4, 5, 6]. ХХ-ғасырдың аяғында Ақсу-Жабағылы қорығында 40-50-дей аю саналды [7]. Қазірде оның барлық мекендерінде саны қысқаруда.
 
==Негізгі шектеуші факторлар==
Браконьерлік. ОрттіңӨрттің және кесудің нәтижесінде ормандар көммініңазаюуыкөлемінің азаюуы, оны мазалау факторы.
 
==Биологиялық ерекшеліктері==
Таудың альпі, суальпі, орман белдпеулеріндебелдеулерінде маусымдық қоныс аударады.Қорегі-әр-түрлі өсімдіктер, жеміс-жидектер, сирегірек жануарлар. 5-7 айға созылатын қысқы ұйқыға кетеді. Үңгірлеріне қазан-қараша айларында жатады, одан наурыз-сәуір айларында шығады. Күйлеуі мамыр-маусым айларында, 1-3 жиірек 2 қонжықтары қантарқаңтар-ақпан (үңгірде) айларында туады. Аналықтары араларына жыл салып туады. Қонжықтары бірінші жылы аналарымен бір үнгірдеүңгірде қыстады, сонан кейін көктемде (күйлеуге түсерде) олар бөлінеді.
 
==Қолда өсіру==
 
==Зерттеу үшін ұсыныстар==
ТяньшаньТянь-Шань қоңыр аюының таралу аймақтарында оның қазіргі жағдайын тексеру қажет.
 
 
Тіркелгісіз қатысушы

Бағыттау мәзірі