Сартай батыр

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Сартай батыр, Сартай Байжанұлы (шамамен 1711 — 1785) — батыр. Кіші жүз Әлімұлы Шектісінің Жақайым руынан шыққан.

Әдебиет[өңдеу]

Сартайдың есімі көптеген әдеби мұраларды кездеседі. А. И. Левшиннің “Описание киргиз-кайсацких орд и степей” А. И. Тевкелевтің “Күнделіктерінде” М. П. Вяткиннің “Сырым батыр”. Тевкелев өзінің күнделігінде 1732 жылы 6 наурыз күні Сартай батырмен әңгімелескенін жазады. Генерал-губернатор О. А. Игельстромның 1785 жылы «Кіші жүзді басқару жөніндегі реформасы» бойынша Сартай батыр, Қара Көбек би мен Мұратбек би үшеуі Әлімұлын басқарған. Сартай батырдың ерлігі мен елшілік қызметі туралы Нұрмағамбет Қосжанұлының “Мың бала” немесе “Сартай батыр” деп аталатын дастанында айтылады. Осы дастаны үшін Қосжанұлы 1937 жылы саяси қуғын-сүргін құрбаны болып, шығармаға тыйым салынды. Жырда мың баланың жасағын басқарған 15 жасар Сартайдың Әбілхайыр хан басқарған сарбаздар құрамында болғаны айтылады. Сартайдың Шұбартеңіз, Қалмаққырылған және Аңырақай шайқастарына қатысқандығы туралы тарихи дерек бар. Ел ішіндегі аңыз әңгімелерге қарағанда Сартай тек батыр ғана емес, би де болған. Оның Әбілхайыр ханның Кіші жүзді Ресейге қосу сәтіндегі талас-тартыста хан саясатын қолдағанын Тевкелев, Мейер жазбаларынан білеміз. Батырдың өз өсиеті бойынша денесі Қазалы қаласының оңтүстігіндегі Қызылдың құмындағы Қосым қожа қорымына жерленген.[1]

Жаужүрек мың бала[өңдеу]

2011 жылы Қазақстанда Сартай батыр туралы тарихи деректер негізінде Жаужүрек Мың бала көркем фильмі түсірілген.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9