Тышқандар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Тышқан бетінен бағытталған)
Jump to navigation Jump to search
Тышқандар
Қазбалық ауқымы: Late Миоцен–Recent
Үй тышқаны, Mus musculus
Үй тышқаны, Mus musculus
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Сүтқоректілер
Сабы: Кеміргіштер
Ұлы тұқымдасы: Muroidea
Тұқымдасы: Muridae
Кіші тұқымдасы: Murinae
Тегі: Mus
Linnaeus, 1758
Түрлері

30-45

Үй тышқаны

Тышқандар (лат. Mus) - ұсақ кеміргіштер тұқымдасы.

Дене ұзындығы 12,5 см дейін, құйрығы, 10,5 см жетеді. Тышқандардың пайда болған жері негізінен – Азия, кейбір түрлері бүкіл дүниежүзіне таралған. Африкада (Сахараны есептемегенде), Евразияда, Малай архипелагының кейбір аралдарында, Филипинде 40 түрі таралған. Бір қатар түрлері - синантропты. ТМД-да, космополотитті синантропты 1 түрі, үй тышқаны, жабайы табиғатта үнемі өмір сүретін 2-3 түрі бар. Дәнді дақылдармен, астықпен, тамырлармен, жидектермен, шөппен және басқа да жәндіктермен қоректенеді, түнде белсенді Оңтүстік аудандарда және үйлерде жыл бойы көбейе береді. Сань шұғыл ауытқуы мүмкін.[1]

Егеуқұйрықтар мен тышқандарды бөлу шартты және тышқандардың көлеміне негізделген.[2]. Басқа тұқымдастарға жататын кейбір тышқандарды (мысалы, бұғы тышқан, Қалталы сегіргіш) да ешқандай ғылыми негіздемесіз тышқандар деп атайды.

Таралуы[өңдеу]

Олар Антарктидадан басқа барлық жерде таралған (әсіресе үй тышқаны және қара егеуқұйрық). Экваторлық ормандардан тундраға дейінгі экожүйелердің кең спектрін алыңыз. Түрлердің көп бөлігі тропикалық және субтропиктік ормандарда тіршілік етеді. Солтүстік және Оңтүстік Америка және көптеген аралдармен таныстырылды. Жерде қозғалатын, ағаш және жартылай суда тіршілік ететін түрлері бар, дегенмен олардың көпшілігі жартылай құрлықта немесе құрлықта өмір салтын ұстанады. Тышқанмен толтырылған тауашалардың кең тізімі олардың салыстырмалы түрде көптігін түсіндіруге көмектеседі.

Кейбіреулері синантропты жануарлар (үй тышқаны, кейбір егеуқұйрықтар).

Залал келтіруі мүмкін, бірақ көбі зиянсыз. Көптеген жыртқыш аңдардың олжасы болып табылады. Ақ зертхана тышқаны – үй тышқанының түрі.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
  2. Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Мәскеу, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Тышқан