Арабия теңізі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Арабия теңізі
Arabian Sea map.png
Координаттары 18° с. е. 66° ш. б. / 18° с. е. 66° ш. б. (G) (O)
Бассейн елдері
 Үндістан.
 Иран.
 Йемен.
 Мальдивтер.
 Оман.
 Пәкістан.
 Сомали.
 Шри-Ланка.
Теңіз түрі
Тұрақты
Табиғи
Құятын өзендер Инд, Нармада, Тапти, Махи, Дашт т.б.
Ауданы 4592 мың км2
Ені 2400 км
Көлемі 14513 м3
Орташа тереңдігі 3160 м
Тереңдігі 5803 м

Арабия теңізі (араб.: بحر العرب‎, парсыша: دریای عرب‎, урдуша: بحیرہ عرب‎, хинди अरब सागर, гудж. અરબ સાગર, маратхи अरबी समुद्र, каннада ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ, Үлгі:Lang-ml, мальд. ޢަރަބި ކަނޑު) — Үнді мұхитының солтүстік жағында Еуразия құрлығына сұғына еніп жатқан теңіз. Солтүстігінде Дживани, барысында Харун мүйістерімен, оңтүстігінде Адду топ аралымен, шығысында Лаккадив түбегімен шектеледі. Пәкістан, Үндістан, Иран, Оман, Йемен мемлекеттерінің шекараларымен астасқан.

Гидрографиясы[өңдеу]

Гоадағы Колва жағалауы

Аумағы 4592 мың км2, орташа тереңдігі 3160 м, көлемі 14513 м3. Жағалаулары көбіне жазық, аз тілімденген. Ірі шығанақтары: Камбей, Кач, Масира, Саукира, Куриа-Муриа т.б. Ең үлкен аралдары: Сокатра, Масира, Абд-әл-Кури т.б. Теңізге құятын ірі өзендері: Инд, Нармада, Тапти, Махи, Дашт т.б. Теңіздің тереңдігі ортасына қарай арта түседі. Ең терең жері — Уитли шұңғымасы (5803 м). Ірі порттары: Бомбей (Үндістан), Карачи (Пәкістан), Окха (Үндістан), Аден (Йемен) т.б.

Климаты[өңдеу]

Арабия теңізі жылы теңіздер қатарына жатады, өйткені ол бірін-бірі кезек алмастыратын үш климаттық белдеуде (тропиктік, субэкваторлық, экваторлық) орналасқан әрі муссон желдерінің өтінде жатыр. Қысқы муссондар солтүстік-шығыстан Арабия түбегінің жағалауымен және солтүстіктен теңіздің шығыс бөлігіне қарай соғады. Қаңтар айының орташа температурасы 200-2600С шамасында, шілде айының орташа температурасы 3000С. Жылдық жауын-шашынның мөлш. солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай (100-2000 мм) көбейеді. Теңіз суының тұздылығы Арабия және Үндістан жағалауында 35,5‰, солтүстік бөлігінде 36,5‰ болады. Теңіз бетінің булану мөлшері жоғары (2000 мм).

Теңіз байлығы, сауда қатынасы[өңдеу]

Теңіз тіршілік дүниесіне өте бай. Онда дюгань, акула, сарданелла, майшабақ, тунец, семсер балық, рифті балық т.б. кездеседі. Арабия теңізінің әлемдік тауар айналымында, әсіресе жағалауында орналасқан мемлекеттердің сауда қатынасында атқаратын маңызы зор. [1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Аравийское море // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.