Күн (жұлдыз)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Күн (айрық) деген бетті қараңыз.

The Sun Sun symbol.svg
The Sun
Observation data
Mean distance
from Earth
1.496×1011 m
(9.295×107 miles)
(8.31 min at light speed)
Visual brightness (V) −26.8m
Absolute magnitude 4.8m
Spectral classification G2V
Orbital characteristics
Mean distance
from Milky Way core
~2.5×1020 m
(26,000 light-years)
Galactic period 2.25-2.50×108 a
Velocity 2.17×105 m/s (orbit around the center of the Galaxy)
2×104 m/s (relative to average velocity of other stars in stellar neighborhood)
Physical characteristics
Mean diameter 1.392×109 m
(109 Earths)
Circumference 4.373×109 m
Oblateness 9×10−6
Surface area 6.09×1018 
(11,900 Earths)
Volume 1.41×1027 
(1,300,000 Earths)
Mass 1.988435×1030 kg
(332,946 Earths)
Average density 1,408 kg/m³
Surface gravity 273.95 m s-2 (27.9 g)
Escape velocity
(from the surface)
617.54 km/s
(55 Earths)
Temperature
of surface
5785 K
Temperature
of corona
MK
Temperature
of core
~13.6 MK
Luminosity (Lsol) 3.827×1026 W
~3.75×1028 lm
(~98 lm/W efficacy)
Mean Intensity (Isol) 2.009×107 W m-2 sr-1
Rotation characteristics
Obliquity 7.25°
(to the ecliptic)
67.23°
(to the galactic plane)
Right ascension
of North pole[1]
286.13°
(19 h 4 min 30 s)
Declination
of North pole
+63.87°
(63°52' North)
Rotation period
(at equator)
25.38 days
(25 d 9 h 7 min 13 s)[1]
Rotation velocity
(at equator)
7174 km/h
Photospheric composition (by mass)
Hydrogen 73.46 %
Helium 24.85 %
Oxygen 0.77 %
Carbon 0.29 %
Iron 0.16 %
Sulphur 0.12 %
Neon 0.12 %
Nitrogen 0.09 %
Silicon 0.07 %
Magnesium 0.05 %

Күн — Күн жүйесінің орталық жұлдызы.

Күн — G-спектрлік түрлі жұлдыз, оның диаметрі 696 000 km, 333 000 × Жер массасы, 1 300 000 × Жер көлемі, 1410 kg/m3 орташа тығыздығы бар. Экуаторы эклиптика жазықтығына 7.25º бұрыш мөлшерімен еңкейіп тұр. Негізінен сутегі мен гелийден құрылған. Көзге көрінетін беті «фотосфера» (температурасы 6000 К) деп аталады.

Күн – қатты қызған (беткі температурасы – 6000С), плазмалық шар (тығыздығы 1,4 г/м3). Оның лаулаған от пен протуберанецтер орналасқан тәжі бар. Күннің сәуле шығаруының – күннің белсенділігінің – 11 жылдық циклі бар. Күннің белсенділігінің ең жоғарғы шегінде оның бетінде ерекше көп дақ байқалады. Сутегінің гелийге айналуы кезінде Күннің ішкі құрылысы

1–Гелийлік ядро; 2-конвекция зонасы; 3-хромосфера; 4-фотосфера; 5–кун дақтары; 6-протуберанецтер; 7-тәж термоядролық реакциялар күн энергиясының көзі болып табылады. Алғаш рет термоядролық реакциялардың жүріп өтуіне қажетті температураны теориялық түрде Артур Эддингтон есептеп шығарған. Неміс физигі Ганс Бете (1967 жылы Нобель сыйлығын алған) Күнде жүретін сутегімен гелийдің термоядролық синтезінің реакциясын есептеп шығарды.

Күн жүйесі мен жұлдыздардың пайда болуы жайлы кез-келген проблема немесе гипотезаның негізінде, Ғаламның үш фундаменталдық ерекшелігі бар: біріншіден Ғаламдағы заттардың басым көпшілігі сутегіден (75%), гелийден (25%) және басқа да химиялық элементтердің азғантай бөліктерінен құралған; екіншіден Ғаламның кезкелген нүктесінде жұлдызаралық газ және шаң бар; үшіншіден Ғаламда барлық заттар айналмалы және турбулентты қозғалыста (галактиканың формасы спираль тәріздес, жұлдыздар айналуда, планеталар күнді айналады және т.б.). Сондай ақ бізге Күн жүйесінің жасы 5 млрд жылға тең екендігін білеміз. Бұл мағлұмат бізге ғаламның өзіміз орналасқан бөлігінің тарихын елестетуге мүмкіндік береді.

Күн жүйесінің пайда болуы жөнінде бірнеше гипотезалар бар. Өткен ғасырда осындай гипотезаны И.Кант ұсынды. Бұл гипотезаны П. Лаплас қолдады. Жақын арада ғана В.Фесенков пен О. Шмидтің жаңа гипотезалары пайда болды. Бұл гипотезалардың басқа гипотезалардаң айырмашылығы, оларға сәйкес планеталар бастапқы ыстық компоненттерден емес, суық күйдегі заттардан түзілген. Швед астрофизигі Х.Альвен ұсынып, кейін Ф.Хойл жетілдірген Күн жүйесінің пайда болуы гипотезасының электромагниттік варианты қазіргі таңда кең таралған.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. a b Seidelmann, P. K.; V. K. Abalakin; M. Bursa; M. E. Davies; C. de Bergh; J. H. Lieske; J. Oberst; J. L. Simon; E. M. Standish; P. Stooke; P. C. Thomas Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000 (2000). Тексерілді, 22 наурыз 2006.