Уран (ғаламшар)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Uranus  Astronomical symbol of Uranus
Табылуы
Кім тапқан: William Herschel
Табылу күн-айы: Наурыздың 13, 1781
Орбиталық сипаттамасы[1][2]
Дәуірі J2000
Афелиі: 3,004,419,704 km
20.08330526 AU
Перигелиі: 2,748,938,461 km
18.37551863 AU
Үлкен жарты білігі: 2,876,679,082 km
19.22941195 AU
Шоғырланбауы: 0.044405586
Орбиталық мезгілі: 30,799.095 days
84.323326 yr
Ауытқы мезгілі: 369.66 days[3]
Орташа орбит. жылд-ғы: 6.81 km/s[3]
Мағыналы ауытқысы: 142.955717°
Аулақтауы: 0.772556°
6.48° to Sun's equator
Үдемелі түйін бойлығы: 73.989821°
Перигелий аргументі: 96.541318°
Серіктері: 27
Физикалық сипаттамалары
Екуаторлық радиусы: 25,559 ± 4 km
4.007 Earths[4][5]
Полюстік радиусы: 24,973 ± 20 km
3.929 Earths[4][5]
Бет ауқымы: 8.1156×109 km²[6][5]
15.91 Earths
Деңгейі: 6.833×1013 km³[3][5]
63.086 Earths
Массасы: 8.6810 ± 13×1025 kg
14.536 Earths[7]
GM=5,793,939 ± 13 km³/s²
Мағыналы тығыздығы: 1.27 g/cm³[3][5]
Екуатордағы ауырлық күшінің үдеуі: 8.69 m/s²[3][5]
0.886 g
жыту тездігі: 21.3 km/s[3][5]
Жұлдыздық айналым мезгілі: 0.71833 day
17 h 14 min 24 s[4]
Екуатордағы айналым тездігі: 2.59 km/s
9,320 km/h
Біліктік еңкейісі: 97.77°[4]
Солтүстік полюстің оң үдемелігі: 17 h 9 min 15 s
257.311°[4]
Солтүстік полюстің ауытқылауы: −15.175°[4]
Албедо: 0.300 (bond)
0.51 (geom.)[3]
Бетттік темп-сы:
   1 bar level[8]
   0.1 bar
(tropopause)[9]
ең аз мағ. ең көп
76 K
49 K 53 K 57 K
Көрінетін мөлшері: 5.9[10] to 5.32[3]
Бұрыштық өлшемі: 3.3"–4.1"[3]
Сын есімдері: Uranian
Атмосферасы
Құрамы: (Below 1.3 bar)
83±3% Hydrogen (H2)
15±3% Helium
2.3% Methane
0.009%
(0.007-0.015%)
Hydrogen deuteride (HD)[11]
Ices:
Ammonia
water
ammonium hydrosulfide (NH4SH)
methane (CH4)

Уран - Күн жүйесінің жетінші ғаламшары. 1781 жылы наурыздың 13-інде Уильям Гершель ашқан. Грек (юнан) уақыттың құдайы Кроностың мадағына аталған. Уран - бұл Кроностың латын атауы. Күнді 84 жылында бір рет айналады. Уран - күннен алыс жатқан планета. Ол газдан және қатты ядродан тұрады. Оның беткі қабатын көгілдір тұман жауып жатады. Оны тастар мен мұз кесектерінен тұратын 11 жұқа сақина, 15 серігі қоршап жатады. Ежелгі жұлдызшыларға бұл планета белгісіз болды. Планетаны ағылшынның ұлы астрономы В. Гершель телескоптың көмегімен ашқан. Оның Күнді айналу ұзақтығы 84 жердегі жылға тең. Оған гректің аспан құдайының аты берілген. Соңғы екі жүз жылдықта телескоппен бақылау нәтижесінде Уранның сақиналары мен 5 ірі серігі ашылды. Тағы шағындау 10 серігі бар. Олар 1986 жылы "Воджер- 2" автоматты станциясы Уранға ұшып барғанға дейін белгісіз болды. Оберон мен Титания атаулары В.Шекспирдің "Жазғы кештегі ұйқы" комедиясымен байланысты. Миранда мен Ариэль- Уранды айнала қозғалатын серіктері. В.Шекспирдің "Дауыл' пьесасындағы екі кейіпкер осылай аталған. Ал Умбриэль атауы А.Поповтың "Ұрланған бұрым" поэмасынан алынған.

Түсініктемелер[өңдеу]

  1. Yeomans, Donald K. HORIZONS System. NASA JPL (July 13, 2006). Тексерілді, 8 тамыз 2007. — At the site, go to the "web interface" then select "Ephemeris Type: ELEMENTS", "Target Body: Uranus Barycenter" and "Center: Sun".
  2. Orbital elements refer to the barycenter of the Uranus system, and are the instantaneous osculating values at the precise J2000 epoch. Barycenter quantities are given because, in contrast to the planetary center, they do not experience appreciable changes on a day-to-day basis from to the motion of the moons.
  3. a b c d e f g h i Williams, Dr. David R. Uranus Fact Sheet. NASA (Қаңтардың 31, 2005). Тексерілді, 10 тамыз 2007.
  4. Дереккөз алу қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named Seidelmann2007
  5. a b c d e f g Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure
  6. Munsell, Kirk NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures. NASA (May 14, 2007). Тексерілді, 13 тамыз 2007.
  7. Дереккөз алу қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named Jacobson1992
  8. Дереккөз алу қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named Podolak1995
  9. Дереккөз алу қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named Lunine1993
  10. Дереккөз алу қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named ephemeris
  11. Feuchtgruber, H.; Lellouch, E.; B. Bezard; et.al. (1999). "Detection of HD in the atmospheres of Uranus and Neptune: a new determination of the D/H ratio". Astronomy and Astrophysics 341: L17–L21. http://adsabs.harvard.edu/abs/1999A%26A...341L..17F. 

Үлгі:Uranus

Үлгі:SpecialChars