Сарыжылан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Сарыжылан
Ophisaurus apodus (3).jpg
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Бауырымен жорғалаушылар
Сабы: Қабыршақтылар
Тұқымдасы: Ұршықсап кесірткелер
Кіші тұқымдасы: Anguinae
Тегі: Pseudopus
Түрі: P. apodus
Екі-есімді атауы
Pseudopus apodus
Pallas, 1775
Синонимдері

Ophisaurus apodus

Сарыжылан (лат. Pseudopus apodus) — қабыршақтылар отрядына жататын сарыбауыр кесіртке. Оңтүстік-батыс Еуропада, Орта және Оңтүстік-батыс Азияда, ал Қазақстанда Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстарында кездеседі. Денесінің ұзындығы 1,2 метрдей, салмағы 550 граммдай. Сыртқы түрі жылан тәрізді, аяғы болмайды (тек еркектерінде артқы аяғының жұрнағы сақталған). Басы ірі, біркелкі қалқанмен жабылған. Сарыжыланның арқасы қоңыр не қоңырқай, бауыры сарғыш-қоңыр немесе қызғылт түсті болады. Нағыз жыландардан негізгі айырмашылығы қозғалмалы қабағы, құйрығы ұзын болады. Сарыжылан тау өзендерінің аңғарларын, жеміс бақтары мен егістіктерді мекендейді. Кейде теңіз деңгейінен 2000 м биіктікке де көтеріліп, тіршілік етеді. Суда жақсы жүзеді, қауіп төнген сәтте суға қарай қашуға тырысады не тастардың, шөп-бұталардың астына жасырынады. Адамды шақпайды, қолға тез үйренеді, ін қазбайды. Наурыздың соңы — сәуірдің басында қысқы ұйқыдан оянады. Аналығы маусым — шілде айларында пішіні сопақ 8 — 10 жұмыртқа салады. Тамыздың ортасында жас Сарыжыландар пайда бола бастайды. Омыртқасыздармен (көбінесе жәндіктер және моллюскалармен), ұсақ омыртқалылармен және жерге түскен жеміспен қоректенеді. Зиянды жәндіктерді жеп пайда келтіреді. Сарыжылан табиғатта өте сирек кездеседі. Қазақстанда Ақсу — Жабағылы қорығында қорғалады. Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы, 7 том