Қытай қазы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Қытай қазы
Anser cygnoides cygnoides
Anser cygnoides cygnoides
Амандық күйі
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Құстар
Сабы: Қазтәрізділер
Тұқымдасы: Anatidae
Кіші тұқымдасы: Anserinae
Тегі: Anser
Түрі: A. cygnoides
Екі-есімді атауы
Anser cygnoides
(Linnaeus, 1758)
Breeding (northern areas) and wintering (southern areas) ranges in orange
Breeding (northern areas) and wintering (southern areas) ranges in orange
Түршелері

A. c. cygnoides (Linnaeus, 1758)
A. c. domesticus

Синонимдері

Anas cygnoid Linnaeus, 1758
Anas cygnoides Linnaeus, 1758 (emendation)
Cycnopsis cygnoides (lapsus)
Cygnopsis cygnoides (Linnaeus, 1758)

Қытай қазы (лат. Anser cygnoides) – қазтәрізділер отрядының үйректер тұқымдасына жататын құс. Қанатының ұзындығы 47 см, салмағы 3,5 кг-дай. Басқа қаздардан ерекшелігі – арқасы мен бүйірі ақшыл көлденең жолақты қоңыр-сұр, бауыры – ақ. Мойны ұзын әрі жіңішке және қауырсындарының түсі әр түрлі. Тұмсығы қара, басқа қаздарға қарағанда ұзын. Өсімдіктердің жапырағы, сабағы және тұқымдарымен қоректенеді. Қытай қазы – жыл құсы. Қазақстанда сәуір айында қыстаудан қайтқан мерзімде кездеседі. Жағалауларында қамыс пен құрақ, қоға өскен көлдер мен өзендердің биіктеу жағалауына ұя салады. 6 – 7 жұп болып ұшып келіп, бір-бірінен алыс қоныстанады. 3 – 5 (кейде 9) жұмыртқа басып, оны атақаз бен анақаз кезектесіп 30 күндей шайқайды. Балапандары жұмыртқадан шыққан соң қытай қазы су қоймаларының құмды және батпақты жағалауларын мекендейді. Қытайдың шығысы, Корея мен Жапония аймағын қыстайды. Саны аз, соңғы 30 жылда Қазақстанда тек екі рет – 1967 ж. Қара Ертіс өзеніне жақын жерде бір, 1978 ж. Зайсан ойпатынан он Қутұмсық қаз кездескен. Мекендейтін жерлерінің құрғауынан және есепсіз ауланудың нәтижесінде қытай қазының саны жылдан жылға күрт азаюда. Эвенктер, сахалар, қытайлар мен басқа Шығыс Азия халықтары бұл қазды өте ертеден қолда өсірген, яғни қытай қазын қытай үй қазының арғы тегі деуге болады. Қолға тез үйренеді. Қытай қазы қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.

Қытай қазы - жойылып кету қаупы бар түр, бұл қытай үй қаздарының арғы ата-тегі. Кәзіргі уақытта бүкіл Сібірде Торей көлдерінде ғана ұялайды. Бір кездері Қазақстанда Зайсан көлі мен Ертіс өзені жағасында ұялаған, ол үшып өту кезеңінде Сырдарияда байқалатын. Қалың қамыс-қоғалы, әсіресе таудағы, көлдерде мекендеген. Саны ондаған есе кеміп кетті, Қазақстанда соңғы 30 жылда екі-ақ рет - 1967 және 1978 жылдары кездескен. Түрді Линнеус (Linnaeus) 1758 жылы ашқан.

Қолға үйретілген Қытай қазысын тұмсығындағы нүктесі мен жуан келген құйрық жағымен тануға болады.