Эвенкілер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
A.
Эвенкілер
A.

Эвенкілер, эвэнкилер, эвэндер (өзд. атауы – орочон), тұңғұстар (көне атауы) – халық. Ресейдің Қиыр Шығысы мен Қытайдың солтүстігінде өмір сүреді. Басым бөлігі Енисей өзенінің солтүстік жағалауынан Охота теңізіне шейін, Поляр тундрасынан Ангара мен Амур өзендеріне дейінгі аймақта шоғырланған. Жалпы саны 54 мың адам (2006). Антропология жағынан үлкен моңғол нәсілінің байкал тобына жатады; оңтүстік аудандарында Орта азиялық нәсілдің үлесі байқалады. Тұңғұс-маньчжур тобындағы эвенкі тілінде сөйлейді. Жазуы кириллицаға негізделген. Діні – православие (17 ғасырдан бастап), бірақ күні бүгінге дейін дәстүрлі наным-сенімдерін (анимизм, бақсылық, т.б.) сақтап келеді. Эвенкілердің шығу тегі Байкал маңын мекендеген халықтармен тығыз байланысты. Ғалымдардың пікірінше, Эвенкілердің ата-бабалары б.з.б. 2-мыңжылдықта осында қоныс аударып, кейінгі орта ғасырларға дейін рулық қоғамда өмір сүріп, көшпелі мал шаруашылығымен және аңшылықпен айналысқан. 17 ғасырдан бастап Ресей империясының отарына айналды. Кейбір топтары Қытайдағы Цин империясына бағынды. Қазіргі күнге дейін Эвенкілер арасында бұғы өсіру, балық аулау кәсіптері кеңінен дамыған. Бұғы көлік ретінде де пайдаланылады. Сондай-ақ көлік ретінде қайық, шаңғы көп қолданылды. Далалық кейбір Эвенкілер жылқы, түйе, қой өсіреді. Тұрмыстық заттары мен бұйымдары аң мен мал терілерінен жасалған. Ұлттық киімдері: белбеушемен кеуде тұста бекітілетін бұғы терісінен жасалынған кафтан, кеудеше, қысқа шалбар, ұзын аяқжапқыш, унты. Оларда сүйек, ағаш өңдеу ісі жақсы дамыды. Туыстық жүйесі ирокез типінде. Эвенкілер 2 – 3 отбасы болып көшіп-қонып жүреді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін бір бөлігі отырықшылыққа көшіп, қалалық салт-дәстүрлерді қабылдады. Қазіргі таңда Эвенкілер ассимиляцияға ұшырап, ұлттық болмыс-бітімін жоғалта бастаған. Ауыз әдебиеті сақталған. [1]

Пайдаланылған әдебиет[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы, 10 том;
Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Evenki