Тәжіктер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Тәжіктер
Тоҷик
Children in Tajikistan 25042007.jpg
Бүкіл жұрт саны

14,000,000

Маңызды жұрты бар аумақтар
 Ауғанстан 8 000 000 [1]
 Тәжікстан 4 758 400 [2]
 Өзбекстан 1 165 713 [3]
[4]
 Пәкістан 1,000,000
 Ресей 200,303 [1]
 Қырғызстан 46 105 [5]
 Қазақстан Республикасы 36 277 [2]
 Украина 4 255 [3]
Тіл(дер)і
Тәжік тілі
Дін(дер)і
Ислам
Қатысты этникалық топтары
Парсылар
Тәжік ақсақал

Тәжіктер (өздерінше атауы – тоджик) – ұлт, Тәжікстан республикасының байырғы халқы.

Тәжіктер Тәжікстанда, Өзбекстанда, Ауғанстанда, сонымен қатар Қазақстанда, Түрікменстанда, Ресейде, Иранда тұрады. Тәжік тілінде сөйлейді. Тәжіктердің басым көпшілігі ислам дінінің сүннит тармағын ұстанады. Аздаған бөлігі шииттер. Антропологиялық жағынан Тәжіктер еуропоидтық нәсілдің памир-ферғаналық тобына жатады. Ішінара моңғолтектілер де кездеседі.

Тәжік балалары

Тәжіктердің халық болып қалыптасуы біздің заманымыздан бұрын 1-мыңжылдықтан басталған (қаласы Соғды). Олар көне Бактрия, Соғды және Ферғана жазығын мекендеп, егіншілікпен айналысқан халықтардан (бактриялықтар, соғдылар, паркандар) және көшпелі сақтардан қалыптасқан. 6 ғасырда Түрік қағандығының құрылуына байланысты түріктің этникалық ықпалы күшейе бастады. 8 ғасырда араб жаугершілігі кезінде Орта Азияда Тәжіктердің үш этникалық тобы болды: солтустігінде соғдылар, орталығында ферғаналықтар, оңтүстігінде тохарлар.

Басқыншыларға қарсы күрес халықтың бір этникалық топқа топтасуына ықпал етті. 9 – 10 ғасырларда Самани әулеті мемлекетінің құрылуымен тәжік халқының қалыптасуы аяқталды. 10 ғасырдың аяқ кезінде түркі тайпаларының, ішінара моңғол тайпаларының көшіп келіп қоныстануы отырықшы Тәжіктердің түркілену барысын тездетті. Бұдан кейін де түркі тайпаларының толассыз көшіп келуі жазықтағы Тәжіктердің ғасырлар бойы түркіленуіне әсер етті. Таудағы және қалалы жерлердің түркіленуі баяу жүрді.

Тәжіктер ерте заманнан суармалы егіншілікпен, бау-бақша өсірумен айналысып келген. Мал шаруашылығы қосалқы рөл атқарды. Қолөнері дамыған, әсіресе, ағаштан, алебастрдан (ақ гипстен) ою-өрнек, түрлі бұйым, мүсін, сәндік заттарын жасау дәстүрі ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келген. [6]

Тағы көр[өңдеу]

Тәжік халқының этногенезі

Сілтемелер[өңдеу]

  1. CIA factbook 2011 - Afghanistan
  2. CIA factbook 2000 - Tajikistan
  3. D. Carlson, ʻʻ"Uzbekistan: Ethnic Composition and Discriminations"ʻʻ, Harvard University, August 2003
  4. CIA factbook 2000 - Uzbekistan
  5. CIA factbook 2009 - Kyrgyzstan
  6. Қазақ Энциклопедиясы, 8-том