Буряттар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Байкалдық буряттар

Буряттар (өздік атауы — баряат) — Бурят Республикасының тұрғылықты халқы. Жалпы саны — 480 мың адам (1997). Республиканың өзінде 250 мың. ТМД елдерінде, Ресейдің Иркутск облысындағы Усть-Ордын Бурят автономиялық округінде, Чита облысындағы Бурят-агин автономиялық округінде, Моңғолияның солтүстік бөлігінде, Қытайдың солтүстік-шығысында да тұрады. Моңғол расасының солтүстік-азиялық нәсілінің Орталық Азия тармағына жатады; Алтай тілдері шоғырының солтүстік моңғол бұтағына енетін бурят тілінде сөйлейді, моңғол және орыс тілдерін де қолданады. 1930 жылға дейін Буряттардың көпшілігі (Байкал көлінің жағалауындағылары) ескі моңғол жазуын, 1931 жылдан латын графикасын, 1939 жылдан орыс әліпбиін қолданады. Буряттардың басым бөлігі будда дінінің ламашылдық наным-сенімдерін, батыс өңірді мекендейтіндері христиан дінінің православие ғұрпын ұстанады. Буряттар 17 ғасырдың ортасына дейін өмір сүрген булагат, эхирит, хорин, хондогор тайпаларының бірігуі негізінде пайда болды. Бұл тайпалар кезінде Жоңғар хандығының құрамында болған. Буряттардың дәстүрлі кәсібі егін, мал шаруашылығы Шығыстықтар түйе, жылқы өсіреді. 19 ғасырда орыс шаруаларының ықпалымен егін шаруашылығы тез дамыды да отырықшылық тұрмысқа көшті. Еті мен бағалы терісі үшін елік, бұлан, суыр; Байкал, Ольхон өз-нен балық аулайды. Ұлттық қолөнерінде киіз басу, тоқымашылық, ұсталық, зергерлік өнері дамыған. Сонымен қатар металл, тері өңдейді. Ұлттық тағамдары — арул, хурут (құрт), урмэт, салат, т.б. Етті тұзсыз пісіреді де, шайды тұзбен ішеді. Сүттен архи аталатын арақ әзірлейді. Ертеректе Буряттар киіз үйде тұрып, көшпелі өмір сүрген. Отырықшылық тұрмысқа көшкеннен кейін үйлерді бөренеден қалап тұрғызған. Ұлттық киімдері: ерлер тік жағалы, бүйірінде қатырмасы бар, белін матамен немесе қайыспен буынатын ұзын көйлек, басына шошақ бөрік киеді, әйелдері екі бұрым етіп өрілген шаштарына салпыншақ-шашбау тағады. Ұлттық муз. аспаптары: сур, лимба, хур.

Дереккөздер[өңдеу]

“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том