Американың ежелгі халықтары

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Еуропалықтардың Америкаға келгеніне дейін мұнда майялар, ацтектер, инктер, ольмектер, тольтектер сияқты үндіс тайпалары өмір

сүрді.Олар осы күнге дейін өз бойына бірегей құпия мен жұмбақ жасырған мәдениет жасады. Майялар өркениеті VI-VIII ғ.ғ. өз

дамуының шырқау шыңына жетті.

Олардың Паленке,Копан,Тикаль Чичен-Ица сияқты белгілі қалалары өз-өздерін қамтамасыз ете алған қала-мемлекеттер болды.

Қаланы бірауыздан билігі мұрагерлікпен беріліп отырған билеуші басқарды. Халық ақсүйектер, қарапайым қауым және құлдар болып

үшке бөлінді. XIV ғ. ацтектер XVI ғ. басындағы испан отаршылдығына дейін өмір сүрген құдіретті империя құрды.Ацтектер

патшалығының астанасы Теночтитлан қаласы болды.Ол көлдің ортасына салынып, жағалаумен көпірлер және бөгендер арқылы

байланысты.Қаланы арналар мен көшелердің тіп – тік жүйесі тілгілеп жатады.Мұнда 5 мыңға жуық діндарлар құлшылық еткен

империяның ең үлкен ғибадатханасы бой көтерді.Ғылым мен өнерден хабары бар абыздар қоғамда зор беделге ие болды.Инктер

мемлекеті (XIII-XVI ғ.ғ.) тынықмұхиттық жағалау маңында солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, қазіргі Перу , Эквадор , Боливия ,

Чили , Аргентина секілді мемлекеттердің айтарлықтай бөлігін алып жатты.

Колумбқа дейінгі Американың халқы тәжірибелі инженер – құрылысшылар болды. Олар керемет қалалар мен ғибадатханалар

тұрғызып, суландыру жүйелері мен жолдарды ретке келтіріп кетті.Үндістер тігінші , көзеші болып қолөнерде , алтын , күміс , мыс, қола

балқытып металлургияда үлкен жетістіктерге жетті.Теотиуакан (құдайлар қаласы) ежелгі американ өркениеті астаналарының бірі

болды.Қала орталығын ұзындығы 4 м. жететін , екі жағын ала сарайлар , пирамидалар мен ғибадатханалар орналасқан басты көше

қиып жатты.Олардың ішінде биіктігі 42 м. жететін Ай пирамидасы мен 64,5 м. жететін Күн пирамидасы бар.

Үндіс тайпалары шаруашылығының негізі егін шаруашылығы болды.Соқаны,оны тартатын жануарды, темір еңбек құралдарын білмей

тұрып–ақ үндістер кейіннен Америкадан бүкіл әлемге тараған картоп , темекі , қызанақ, жүгері , какао , сияқты көптеген пайдалы

өсімдіктерді өсірді.