Бағдарлама

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Бағдарламалық жасақтама бетінен бағытталған)
Jump to navigation Jump to search


Бағдарлама (ағылш. Software; soft - жұмсақ, ware — өнім; басқаша айтылуы: бағдарламалық жасақтама, бағдарламалық қамтамасыз ету) — компьютердің жұмыс істеуіне арналған компьютер бағдарламалары жиынтығы, ол әдетте компьютердің физикалық бөлігі болған Жабдықтамаға салыстырмалы айтылады. Бағдарламаның екі түрі бар:

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ең алғашқы бағдарламаны Ада Лавлейс Чарльз Бэббидждың айырымдық машинасына ойлап тапты, алайда ол машина түгелімен жасалып бітпегендіктен Лавлейс ханымның туындысы тек теориялық тұрғыда қалып қойды.[2]

Бағдарлама туралы ең алғашқы теорияны ағылшын математика ғалымы Алан Тьюринг 1936 жылы On computable numbers with an application to the Entscheidungsproblem» эссесінде ұсынған болатын. Алан Тьюринг математикалық модельдегі абстрактты машина ойлап тапқан, Тьюринг машинасы тізбек бойымен орындалып, бір қалыптан екінші қалыпқа ауысып отырады. Бұл машинаның басты идеясы оның математикалық фактіні дәлелдеу, яғни кез-келген алдын ала берілген қалыпты жүйеге тізбектелген қарапайым командаларды жасау арқылы қол жеткізуе болатындығы.

Бағдарлама түрлері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Деңгейлермен көрсетілген: ең үстінде Қолданушы, одан төменде Қолданба, одан төменде Операциялық жүйе, ең төменде Жабдықтама

Нарық және мекемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Бағдарлама нарығы бүгінгі әлемдегі ірі фирмалар мен бағларламашылар құрайды. Бұл нарық мол табыс әкелуі-де мүмкін, мысалы: Билл Гейтс Microsoft мекемесінің негізін қалаушысы 2009 жылы әлемнің ең қаражаты көп адам танылды, үлкен мөлшерде өзінің Microsoft Windows және Microsoft Office бағдарлама өнімдері арқылы. Ларри Элисон-да оған ұқсас, өзінің Oracle database бағдарламалық жасақтамасы арқылы үлкен ие болды, әлбетте соңғы уақытта бағдарламалық жасақтама нарығы өте көп специялизацияланудан өтуде.

Коммерциялық-емес мекемелерге Free Software Foundation, GNU Project және Mozilla Foundation кіреді. Бағдарлама стандарттау мекемелері: W3C, IETF бұлар XML, HTML, HTTP және FTP сияқты бағдарлама стандарттарын дамытуда, мақсаты көптеген әр-түрлі мекемелер дамытқан бағдарламалар өзара жұмыс істеу қабілеттігін арттыру болып табылады.

Ірі бағдарламаларын өндірумен айналысатын ірі мекемелердің тізімін Novell, SAP, Symantec, Adobe Systems, және Corel құрайды, одан басқа кіші-гірім мекемелердің бағдарламалық жасақтамалардың жаңа түрлерін дамытуға жаппай ат салысуда.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған, түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
  2. Time-Life Books. Язык компьютера = Computer Languages. — М.: Мир, 1989. — Т. 2. — 240 с. — (Understanding Computers). — 100 000 экз. — ISBN 5-03-001148-X.