Глогер ережесі

Константин Глогермен- глогер заңын ашқан неміс ғалымы.

Глогер заңы – Константин Глогермен қойылған заң. Жануарлардың дене түсінің тіршілік ететін ортасына байланысты өзгеретінін сипаттайтын зоологиялық заңдылық. Бұл ережені алғаш рет 1833 жылы неміс зоологі Константин Вильгельм Ламберт Глогер (K.W.L. Gloger) ұсынған.^[1]

Бұл заң бойынша, салқын және құрғақ климаттағы жануарлардың түсі жылы және ылғалды климаттағы жануарлардікінен қараңғылау келеді екені туралы айтылады. Себебі, қара түс сәуледен бөлінетін жылылықты ашық тустен қарағанда, жақсырақ сақтайды.^[2]

Ғылыми негізі

Пигментация мен меланин:

Меланин — түс беретін пигмент. Ылғал ортада микробтар мен саңырауқұлақтар көп кездесетіндіктен, меланин олардың зиянды әсерінен қорғайды. Сол себепті мұндай аймақтағы жануарлар күңгірт түске бейімделеді.^[3]

Маскировка (қорғаныс бояуы):

Ауа райы жағдайына бейімделу — жануардың мекендеу ортасында жасырынып қалуы үшін маңызды. Мысалы, шөлейттегі жануарлар ашық түсті құмда көзге түспеу үшін сарғыш немесе сұр болады.^[4]

Мысалдар

Құстар: Ылғалды тропикалық ормандарда өмір сүретін торғай тәрізділер – қара немесе қоңыр түсті. Құрғақ далаларда өмір сүретін ұқсас түрлер – ашық сұр немесе сарғыш түсті.
Сүтқоректілер: Тропикалық аймақтағы түлкілер күңгірт түсті, ал тундра түлкісі (песец) – қардай ақ.
Адамдарда да тері пигментациясы климатқа байланысты өзгереді — бұл тұжырым көбінесе экологиялық факторлармен түсіндіріледі.^[5]

Глогер заңының биологиядағы маңызы

Бұл заң эволюциялық бейімделу мен табиғи сұрыпталу механизмдерін түсінуге көмектеседі.
Жануарлар морфологиясындағы экологиялық заңдылықтардың бірі ретінде Бергман мен Аллен заңдарымен қатар жиі аталады.^[6]

Дереккөздер

↑ Глогер К. В. Л. (1833). Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klima.; Encyclopedia Britannica – Gloger’s rule
↑ Большой справочний школьника. 5-11 классы. – 6-ое издание, Б79 исправленное – М.: ДРОФА, 2004. – 1103.
↑ Campbell Biology, 11th ed.
↑ Ecogeographical Rules in Mammals, ScienceDirect (2019): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504719301336
↑ Douglas Futuyma – Evolutionary Biology; ScienceDirect – "Ecogeographical rules in mammals"
↑ "Экология және тіршілік ортасы" – ЖОО оқулығы, ҚР БҒМ ұсынысымен; Mayr, Ernst. Principles of Systematic Zoology

[1] Глогер К. В. Л. (1833). Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klima.; Encyclopedia Britannica – Gloger’s rule

[2] Большой справочний школьника. 5-11 классы. – 6-ое издание, Б79 исправленное – М.: ДРОФА, 2004. – 1103.

[3] Campbell Biology, 11th ed.

[4] Ecogeographical Rules in Mammals, ScienceDirect (2019): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504719301336

[5] Douglas Futuyma – Evolutionary Biology; ScienceDirect – "Ecogeographical rules in mammals"

[6] "Экология және тіршілік ортасы" – ЖОО оқулығы, ҚР БҒМ ұсынысымен; Mayr, Ernst. Principles of Systematic Zoology

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]