Мазмұнға өту

Глогер ережесі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Константин Глогермен- глогер заңын ашқан неміс ғалымы.

Глогер заңы – Константин Глогермен қойылған заң. Жануарлардың дене түсінің тіршілік ететін ортасына байланысты өзгеретінін сипаттайтын зоологиялық заңдылық. Бұл ережені алғаш рет 1833 жылы неміс зоологі Константин Вильгельм Ламберт Глогер (K.W.L. Gloger) ұсынған.[1]

Бұл заң бойынша, салқын және құрғақ климаттағы жануарлардың түсі жылы және ылғалды климаттағы жануарлардікінен қараңғылау келеді екені туралы айтылады. Себебі, қара түс сәуледен бөлінетін жылылықты ашық тустен қарағанда, жақсырақ сақтайды.[2]

Ғылыми негізі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Пигментация мен меланин:

Меланин — түс беретін пигмент. Ылғал ортада микробтар мен саңырауқұлақтар көп кездесетіндіктен, меланин олардың зиянды әсерінен қорғайды. Сол себепті мұндай аймақтағы жануарлар күңгірт түске бейімделеді.[3]

Маскировка (қорғаныс бояуы):

Ауа райы жағдайына бейімделу — жануардың мекендеу ортасында жасырынып қалуы үшін маңызды. Мысалы, шөлейттегі жануарлар ашық түсті құмда көзге түспеу үшін сарғыш немесе сұр болады.[4]

  • Құстар: Ылғалды тропикалық ормандарда өмір сүретін торғай тәрізділер – қара немесе қоңыр түсті. Құрғақ далаларда өмір сүретін ұқсас түрлер – ашық сұр немесе сарғыш түсті.
  • Сүтқоректілер: Тропикалық аймақтағы түлкілер күңгірт түсті, ал тундра түлкісі (песец) – қардай ақ.
  • Адамдарда да тері пигментациясы климатқа байланысты өзгереді — бұл тұжырым көбінесе экологиялық факторлармен түсіндіріледі.[5]

Глогер заңының биологиядағы маңызы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  • Бұл заң эволюциялық бейімделу мен табиғи сұрыпталу механизмдерін түсінуге көмектеседі.
  • Жануарлар морфологиясындағы экологиялық заңдылықтардың бірі ретінде Бергман мен Аллен заңдарымен қатар жиі аталады.[6]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. Глогер К. В. Л. (1833). Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klima.; Encyclopedia Britannica – Gloger’s rule
  2. Большой справочний школьника. 5-11 классы. – 6-ое издание, Б79 исправленное – М.: ДРОФА, 2004. – 1103.
  3. Campbell Biology, 11th ed.
  4. Ecogeographical Rules in Mammals, ScienceDirect (2019): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504719301336
  5. Douglas Futuyma – Evolutionary Biology; ScienceDirect – "Ecogeographical rules in mammals"
  6. "Экология және тіршілік ортасы" – ЖОО оқулығы, ҚР БҒМ ұсынысымен; Mayr, Ernst. Principles of Systematic Zoology