Гурхан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Гурхан Қидандар мемлекеті (1140 – 1213) билеушісінің лауазымы. Тарихи деректерде қидан тіліндегі «гурхан» сөзі «хандардың ханы», «ұлы хан» дегенді білдіреді делінген. Тұнғысманчжур тілдерінде «гуру» сөзінің мағынасы «мемлекет», «ұлыс». Қидандар қытай деректерінде чидан, қарачидан деп аталса, араб-парсы, түркі-моңғол тілдеріндегі деректерде кібдан, киден, кита, хита, қытай, қарақытай деп көрсетілген. Олар кезінде қазіргі Қытайдың солтүстігінде Қидан патшалығын құрған (907 – 1125). Қидандар 1114 ж. журжан (шүршіт) тайпаларымен соғыста жеңіліске ұшырап, патшалық ыдырай бастады. Бір бөлімі патшалықты билеген ақсүйек тұқымы ҚидандарИелудайшының бастауымен Орталық Азияға басып кіріп, 1131 ж. патшалықты қайта орнатып, Иелудайшы өзін Гурхан деп жариялады. Тарихта бұл Батыс Линау, яғни Батыс Қидан патшалығы болып, ал астанасы «Құз Орда» (Баласағұн қаласының маңында) аталды. Территориясы қазіргі Шығыс Түркістан,Жетісу өңірі және Мауераннахрды қамтыды. Жүз жылға жуық өмір сүріп, 1212 ж. найман ханы Күшліктен жеңіліс тапты.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ Энциклопедиясы