Екатерина Медичи

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Екатерина Медичи
Caterina Maria Romola di Lorenzo de Medici
Екатерина Медичи

Екатерина Медичи
Лауазымы
Ту
Франция патшайымы
Ту
31 наурыз 1547 жыл — 10 шілде 1559 жыл
Тәж кигізу жорасы 10 маусым 1549 жыл
Ізашары Элеононра Австрийская
Ізбасары Мария Стюарт
Ту
Франция регенті
5 желтоқсан 1560 жыл — 17 тамыз 1563 жыл
Өмірбаяны
Дүниеге келуі 13 сәуір 1519(1519-04-13)
Флоренция, Италия
Қайтыс болуы 5 қаңтар 1589(1589-01-05) (69 жас)
Әкесі Лоренцо ІІ
Анасы Мадлен де ла Тур
Жұбайы Генрих ІІ
Балалары Ұлдары: Франциск ІІ, Карл IX , Генрих III, Франсуа, Эркюль Франсуа де Валуа, Людовик Французский, Людовик III;
Қыздары: Елизавета Валуа, Клод Валуа, Маргарита де Валуа, Виктория де Валуа, Жанна де Валуа.

Екатерина Медичи (фр. Catherine de Médicis), толық аты - Екатерина Мария Ромола ди Лоренцо де Медичи (итал. Caterina Maria Romola di Lorenzo de Medici; 13 сәуір 1519, Флоренция5 қаңтар 1589, Блуа) – 1547-1559 жылдары Францияның патшайымы, Валуа әулетінен шыққан Франция патшасы Генрих II әйелі. Оның көзінің тірісінде тақта отырған үш баласының анасы болып, ол Францияның саясатына үлкен әсер етті. Біраз уақыт елді регент болып басқарды.

Бала кезі[өңдеу]

Екатерина Медичи бала кезінде

Екатерина 1519 жылы 13 сәуірде Флоренция республикасының орталығы Флоренцияда дүниеге келген. Толық аты - Екатерина Мария Ромула ди Лоренцо де Медичи.  Медичи әулеті сол кезде іс жүзінде Флоренцияны басқарды десе де болады: бұрыннан банкирлер болып, олар еуропалық монархтарды қаржыландырып үлкен байлыққа және билікке келген. Екатеринаның әкесі - Лоренцо II ди Пьеро де Медичи, Урбино герцогы  (1492 — 1519) – негізінен герцог болмаған, ол бұл атақты ағасы Джованни Медичидың арқасында алған. Сондықтан герцог атағына қарамастан Екатерина салыстырмалы түрде тексіз болған. Бірақ оның анасы – Мадлен ла Тур, Оверн графинясы  (1500 —1519) Францияның ең ауқатты және бай әулеттеріне жататын, бұл Екатеринаның ханзадамен атастырылуына қатты әсер етті.

Климент VI, Екатеринаның ағасы

Жылнамашының жазуы бойынша Екатеринаның ата-анасы қыздың дүниеге келгеніне қатты қуанған екен, "ұл дүниеге келгендей қуанған"[1]. Алайда көп қзамай екеуі де қайтыс болады: Мадлен – 28 сәуірде, ал Лоренцо – 4 мамырда. Жас жұбайлар бір жыл бұрын ғана неке құрған болатын. Бұл неке Франция патшасы Франциск І мен папа Лео Х арасындағы Әулие Рим императоры Максимилиан I-ге қарсы одақ ретіндеқиылған болатын. Франциск Екатеринаны француз сарайына алып, өзі тәрбиелегісі келді, Бірақ Лео Х қызды өзінің ағасының некеден тыс дүниеге келген баласына үйлендіргімі келген еді.

Осыдан кейін баланы өз қарамағына әжесі Альфонсина Орсини  өмірінің соңына дейін алды. 1520 жылы Альфонсина қайтыс болып, Екатеринаны тәтесі Кларисса Строцци тәрбиелейді. Кларисса Строцци қызды туғандай көріп, өз балаларымен бірге өсірді. Екатерина оларды туған бауырларындай көріп, өмір бойы жақсы көріп өтеді[2].

1521 жылы Лео Х қайтыс болғаннан кейін Медичилардың әулие тағындағы билігі жойылды. Бірақ кардинал Джулио де Медичи 1523 жылы папа Климент VII болып таққа отырды. 1527 жылы Медичилер тақтан таяды да Екатерина тұтқын болыып қалады. Флоренцияны қайтаруда және жас герцогиняны құтқаруда көмектесуі үшін Климент Карл V Габсбургты Қасиетті Рим императоры деп мойындауына тура келеді.

1529 жылы қазанда Карл V әскері Флоренцияны қоршауға алады. Қоршау кезінде Екатеринаны өлтірір, қала қақпасына іліп қою немесе бордельге жіберіп, абыройын төгу керек деген ұрандар мен үндеулер айтылады. Флоренция әскері қоршауға қарсы тұра алғанымен, оба және аштықтың кесірінен 1530 жылы 12 тамызда қала берілуге мәжбүр болды.

Климент Екатеринаны Римде көзіне жас алып қарсы алды, сол кезде ол бірден оған күйеу іздей бастады[2]. 1531 жылы Франциск І Екатерина мен оның екінші ұлы Генрихты қосуға ниетін білдірді. Климент бірден келісті, себебі бұл одақ өте пайдалы болатын.

Неке тойы[өңдеу]

Екатерина Медичи
Генрих ІІ

14 жасында Екатерина Францияның ханзадасы Генрих де Валуаның қалындығы болды. Оның жасауы 130 000 дукаттан және Пиза, Ливорно, Пармадан тұратын ауқымды жерлерден құралды.

Екатерина өте әдемі болған жоқ. Болашақ патшайым Римге келгенде бір венециялық елші оны былай сиппатайды: «сары шашты,кішкене бойлы және арық, бірақ айқын көзқарасты», яғни Медичи әулетінің әдепкі белгілері. Сонда да Екатерина молшылыққа үйренген, талғамды патша сарайына әсер қалдыра алды. Оның патша сарайына келуі ақсүйектерді таңдандырды. 1533 жылы 28 қазанда Марсельде[3] өткен неке тойы үлкен оқиға болды, көптеген шашулармен есте қалды.

Қалған өмірі[өңдеу]

Диана де Пуатье

Екатерина 1547 және 1559 жылдары аралығында патшайым атағын таққан. Өмір бойы Генрих Екатеринаны ел істеріне жақындатпайтын. Патша үшін бірінші орында оның көңілдес әйелі Диана де Пуатье тұратын. Генрихтың өлімі он бес жасар Франциск II ханзаданың анасы ретінде елді басқаруға құқық берді. 1560 жылы Франциск II қайтыс болғаннан кейін ол өзінің он жасар Карл IX баласының регенті атанды. 1574 жылы Карл да дүниеден озады. Бұдан кейін үшінші ұлы  Генриха III бақылап, оның орнына елді басқарды. Генрих III анасының өмірінің соңғы айларында ғана оның ықпалынан арыла алды.

Екатеринаның ұлдары азамат және діни соғыстары заманында билеген еді. Монархияның алдында қиын міндет тұрды. Ең алдымен Екатерина көтерілісшілердің талаптарын орындады, бірақ кейін оларға қарсы қатыгез саясат жүргізді. Содан соң патшайым бұл үшін айыпталған болатын. Себебі көбісінің ойы бойынша Варфоломей түнінде (24 тамыз 1572 жыл) Екатерина Медичидың бұйрығы бойынша бүкіл Францияда гугеноттар өлтірілген болатын.

Көптеген тарихшылар Екатерина жүргізген саясатын Валуа әулетін тақта сақтап қалу үшін жасалған жанкешті шаралар, ал оның билігін монархияны өркендету әрекеті деп санайды. Екатеринасыз оның ұлдары тақты ұстап қала алмас еді. Олардың билік кезеңі «Екатерина Медичидың заманы» деп аталып кетті. Биограф Марк Стрейдждің сөзі бойынша Екатерина XVI ғасырдың Еуропадағы ең қуатты әйел болған.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Goro Gheri, 15 April 1519, quoted by Frieda, 14.
  2. a b Frieda, 21-23.
  3. The contract was signed on the 27th and the religious ceremony took place the next day. Frieda, 52.