Кубалықтар
| Кубалықтар | |
| Cubanos | |
 | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
|---|---|
 Куба |
11 200 000 |
 АҚШ |
1 млн. |
 Испания |
20 000 |
 Канада |
10 000 |
| Тілдері | |
| Діні | |
Кубалықтар (исп.Cubanos) — Кубаның негізгі халқы. Жалпы саны – 11,2 миллион (2012) адам. АҚШ-та 1 миллион, Канадада 10 мың, Испанияда 20 мың адам бар.
Тілі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Кубалықтар испан тілінің жергілікті ерекшелігінде сөйлейді.[1]
Діні
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Кубалықтардың басым бөлігі христиан дінінің католик тармағын ұстанады. Ішінара протестанттар мен синкретикалық афро-христиандық діни ағымды ұстанушылар да кездеседі.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Халықтың жартысынан астамы - еуропалықтар. 16-ғасырдан бастап қоныстана бастаған Испан отаршылары жергілікті үндіс тайпаларын түгелдей қырып жойды. Халықтың бір бөлігі зәңгі нәсілдес және мулаттар. 16-19 ғасырларда Кубаға Батыс Африкадан зәңгі-құлдар әкелінген. 19-20 ғасырларда Куба еуропа елдерінен қоныс аударып келгендермен толықты. 19-ғасырдың соңында кубалықтар этнос болып қалыптасты. [2]
Кәсібі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Кубалықтар ерте кезден бастап-ақ егін шаруашылығымен айналысты. Басты дақылы қант құрағы. Әртараптандырылған экономика біртіндеп дамыды. Қант құрағынан басқа күріш, темекі, жеміс дақылдары өсіріледі.[3]
Тұрмыс салты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дәстүрлі кубалық үйлер - олардың ата-бабалары американдық үндістер тұрған лашықтар. Олар пальма ағашынан жасалған. Төбесі кең пальма жапырақтарымен жабылған. Терезелер болмады, өйткені лашық негізінен ұйықтауға немесе тропикалық нөсерден баспанаға пайдаланылды. Үйдің алдында сыртта тамақ әзірленді. Кіреберістің алдында шатыр жасалып, оны бірнеше сырық тіреп тұрды. Шатырдың астына олар үстел мен орындықтарды қойды.
Қалаларда үйлердің көпшілігі испандық отарлау кезінде салынған. Бұл балкондары, бағаналары, дөңгелек аркалары бар екі немесе үш қабатты ғимараттар. Олар бір-біріне іргелес, үздіксіз қатарды құрайды. Бұрын оларда ақсүйектер тұрса, революциядан кейін үйлер қарапайым кубалықтарға берілді.[4]
Дәстүрлі киімдері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қала тұрғындарының киімдері Оңтүстік Еуропа тұрғындарынан еш айырмашылығы жоқ, тек Кубада киімдер жеңілірек және түрлі-түсті немесе ақ түсті материалдан жасалған. Ұлттық киім гуахирода ғана сақталған. Ер адамдар гуайаберу деп аталатын киім киеді - шалбардың үстіне еркін ілінетін көйлек түрі (соңғы уақытта ол қалаларға ене бастады), жиектері кең сабан қалпақтар. Мачета әдетте белдікке ілінеді.
Гуахиро әйелдер костюмінің негізгі ерекшеліктері — мақта белдемшелері және иықтардағы түрлі-түсті орамалдар.[5]
Дәстүрлі тағамдары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Куба асханасы – испан, африкалық және кариб теңізі тағамдарының бірегей үйлесімі. Ол өзінің молдығымен және әртүрлілігімен танымал. Кубадағы ең танымал тағамдардың бірі — бұршақ қосылған күріш (Moros y Cristianos). Бұл тағам күрішпен араласып, дәмдеуіштермен дәмделген қара бұршақтан жасалған.
Танымал тағам - ropa vieja, ол көкөністер мен дәмдеуіштермен бұқтырылған сиыр етінен жасалады, содан кейін ет жұқа бөліктерге кесіледі. Теңіз өнімдері Кубада да өте танымал. Онда асшаяндарды, омарларды, мидияларды және кальмарды тұтынуға болады.
Ең танымал десерттердің бірі - жұмыртқа, қант және сүттен жасалған флан (Flan). Кубалық кондитерлік өнімдер (Pastelitos) және карамель (Dulce de Leche) де өте танымал. Кубаның ең танымал сусыны — ром. Кубалық ром өзінің сапасы мен дәмімен танымал. Ол Mojito, Daiquiri және Cuba Libre сияқты әртүрлі коктейльдерде қолданылады.[6]
Фольклоры
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Куба мәдениеті би және музыкамен тығыз байланысты: румба, сальса, ча-ча-ча, мамбо және т.б. Олардың бірегейлігі африкалық ырғақтар мен испан әуендерін біріктіруінде. Кубалық музыка, басқа латынамерикалық жанрлардан айырмашылығы, испан немесе үнді музыкасында тікелей тамыры жоқ. Бұл африкалық ырғақтар мен испан музыкасының музыкалық синтезінің бір түрі.
Куба мәдениеті әлемдегі ең бірегей және алуан түрлі мәдениеттердің бірі болып саналады. Қайғылы тарихына қарамастан, кубалықтар өз мәдениетін мақтан тұтып, оның дәстүрлері мен бірегейлігін сақтауды жалғастыруда. Дәстүрлі халық ойын-сауықтары: карнавалдар, доп ойындары, әтеш төбелесі.[7]
Қазақстандағы кубалықтар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Кубалықтар Қазақстанға негізінен өткен ғасырдың 90-жылдарынан бастап, нарықтық қарым-қатынастарға байланысты көші-қон үрдістеріне орай қоныстанған. Қазақстандағы кубалықтардың саны:
- 1979 жылы - 97 адам;
- 1989 жылы - 83 адам;
- 1999 жылы - 50 адам;
- 2009 жылы - 45 адам.[8]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 4 шілде 2025.
- ↑ Окунева М.А. Кубалықтар. Тексерілді, 4 шілде 2025.
- ↑ Әлем халықтары/Кубалықтар. Тексерілді, 4 шілде 2025.
- ↑ Кубалықтар-бостандық аралының мақтан тұтатын тұрғындары. Тексерілді, 4 шілде 2025.
- ↑ Мексика мен Орталық Америка халықтарының ұлттық киімдері. Тексерілді, 4 шілде 2025.
- ↑ Кубалықтар. Тексерілді, 4 шілде 2025.
- ↑ Кубалықтар: Кариб мәдениетінің жұмбақ адамдары. Тексерілді, 4 шілде 2025.
- ↑ Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева./Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева Қазақстан халқы. Энциклопедия — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2016. — Б. 205. — ISBN 978-601-7472-88-7.
