Кәдімгі шетен

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Кәдімгі шетен
Rowan tree.jpg
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Қос жарнақтылар
(unranked) Core eudicots
Сабы: Rosales
Тұқымдасы: Rosaceae
Тегі: Шетен (Sorbus)
Түрі: Кәдімгі шетен
Екі-есімді атауы
Sorbus aucuparia

Кәдімгі шетен (лат. Sorbus aucuparia) - раушангүлділер тұқымдасы, шетен туысына жататын, сұрғылт қабығы бар ағаш тектес өсімдік.

Ботаникалық сипаты[өңдеу]

Illustration Sorbus aucuparia0.jpg
Гүлі
Жемісі піскен кезі
  • Биіктігі 10 м-ге жуық.
  • Жапырақтары кезектесіп жарыса орналасқан, қауырсын тәрізді, сағақтары өте қысқа, ұштары сүйір, шеттері ара тісті. Жас жапырақтарының екі жағында да түктері бар.
  • Гүлдері ақ, майда, хош иісті, алманың гүлдеріне ұқсайды, бірақ бұтақтарының ұштарында шоғырланып тұрады. Гүл тостағаншасының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. Мамыр-маусым айларында гүлдейді, жемісі тамыз-қыркүйек айларында піседі.
  • Жемісі - шар тәрізді, етті, қызыл түсті жидек. Ішінде 3 тұқымы бар. Дәмі қышқыл әрі ащылау.

Өсетін жері[өңдеу]

Ормандардың шеттерінде, бұталардың арасында, өзендер мен көлдердің жағаларында өседі.

Құрамы[өңдеу]

Құрамында органикалық қышқылдар, илік заттар, С және Р дәрумені, каротин, ащы заттар, эфир майлары, майлар, амигдалин деген глюкозид бар. Өсімдіктің жемісі ағзада дәрумен жетіспеген жағдайда пайдаланылады.

Емдік қасиеті[өңдеу]

Халық медицинасында кәдімгі шетеннің жемісін несеп айдайтын, қан тоқтататын, тамаққа тәбетті қоздыратын, іш жүргізетін, етеккірдің келуін реттейтін дәрі ретінде қолданады. Бұл өсімдікпен геморройды, құрқұлақты, дизентерияны емдейді. Кейбір ғалымдар жемісін атеросклероз, гипертония ауруларын және бүйрекке тас байланғанда емдеу үшін пайдаланады. Дәрілік мақсат үшін оның жемісін күзде жинап алады.

Дәрі дайындау және қолдану тәсілі[өңдеу]

Өсімдік жемістерінің 15 грамын қайнап тұрған 1 стақан суға салып 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3-4 рет ішеді.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.