Көрік

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Көрік - Тіліміздегі қазіргі мағынасы — ұста дүкеніндегі былғарыдан немесе теріден жасалған үрлеуіш.


« ''«Көрігің желді болса, көлігің жемді болар» (мақал). »

Мағынасы[өңдеу]

Ұстаның бұл құралы өзінің атауын атқаратын қызметімен байланысты меншіктенгеніне бірнеше тілдік деректер ұсынамыз. Түркі тілдерінің кейбіреуінде, атап айтсақ, якут, тува тілдерінде «көрік» сезімен түбірлес тұлғалар мынадай мағыналарда қолданылады: якуттарда күөртээ — үрлеп жандыру (Рус.-як. сл., 1968, 526); тува тілінде хөөредири — үрлеу (Рус.-тув. сл., 1980, 484). Тунгус-маньчжур тілдерінің кейбіреуінде: хурху — отты үрлеу (ССТМЯ, I, 478) деген түсінік береді. Келтірілген сөздердің түбірі біреуінде «күөр», екіншісінде — «хөөр», үшіншісінде — «хур» тұлғалары да, қалған соңғы буындар әр тілдің өзіне тән жұрнақтары.

Осыларды еске алсақ, ертедегі түркі тілдерінің бірқатарында қазіргі қазақ тіліндегі «үрлеу» мағынасын «хеөр» және осыған сәйкес тұлғалы түбірлер бергендігі байқалады. Қазақ тілінде бұл іспеттес тұлға ұмытылып, тек ұстаның үрлеуші құралы «керік» -те ғана сақталған. Онда да алғашқы түбірге қазақ тіліне тән, -ік жұрнағы қосылып барып қалыптасқан (көр + ік). Сөйтіп, көріктің түпкі мағынасын қазіргі тілімізбен түсіндірсек, «үрлеуші» болмақ.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6