Лат

Латвия латы
lats  (латыш.)
2007 жылғы 5 лат банкноты Ақсерке бейнеленген 1 лат монетасы
Кодтар және таңбалар
Кодтар ISO 4217	LVL (428)
Айналым шекарасы
Эмитент	Латвия Банкі
Айналымдағы монеталар және банкноталар
Монеталар	1, 2, 5, 10, 20, 50 сантим; 1 және 2 лат
Банкноталар	5, 10, 20, 50, 100 және 500 лат
Банкноталар және монеталар өңдірісі
Эмиссиялық орталық	Latvijas Banka
Бағамдар ХВҚ, ЕОБ және ҚРҰБ мәліметтері бойынша аутоматты түрде жаңартылып отырады.

Латвия латы (латышша lats; көпше түрі — lati; ISO 4217 коды — LVL, сандық коды — 428; белгісі — Ls) — Латвияның бұрынғы ұлттық ақша бірлігі. Бір лат 100 сантимге (латышша santīms, көпше түрі — santīmi) бөлінді.

Лат Латвия тарихында екі рет ұлттық валюта қызметін атқарды. Ол алғаш рет 1922 жылы енгізіліп, тәуелсіз Латвия Республикасының ақша жүйесінің негізіне айналды. 1940 жылғы кейін лат біраз уақыт айналымда сақталып, 1941 жылғы 25 наурызда күшін жойды. Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін ұлттық валюта 1993 жылғы 5 наурызда қайта енгізілді.

2014 жылғы 1 қаңтарда Латвия еуроаймаққа кіріп, лат еуромен алмастырылды. Қайтымсыз айырбастау бағамы 1 EUR = 0,702804 LVL болып белгіленді. 2014 жылғы 15 қаңтардан бастап лат заңды төлем құралы болудан қалды. Соған қарамастан, Латвия Банкі лат банкноттары мен монеталарын еуроға осы бағаммен, сомасына және мерзіміне шектеусіз әрі комиссиясыз айырбастайды.

Атауы

Латыш тіліндегі lats атауы, ықтимал нұсқалардың бірі бойынша, Latvija («Латвия») атауынан жасалған. Ұлттық валютаға атау таңдау кезінде бірнеше балама ұсынылған. Олардың қатарында velta, līga, saule, latva, dižā, pūķis сияқты атаулар болған. Ұсақ ақша бірлігі ретінде де imanta, daila, austra, oma, sīkā, rūķis секілді нұсқалар ұсынылған.

Қазақстан Республикасының ресми нормативтік құжаттарында LVL валютасының қазақша атауы «Латвия латы» түрінде берілген. Қазақстанда пайдаланылған валюталар сыныптағышында оның сандық коды 428, әріптік коды LVL деп көрсетілген.

Тарихы

Ұлттық ақша жүйесінің қалыптасуы

1918 жылғы 18 қарашада Латвия Республикасы жарияланған кезде ел аумағында бірыңғай ақша жүйесі болған жоқ. Әртүрлі аймақтарда Ресей империясының рубльдері, неміс маркалары, острубль мен остмарк, жергілікті қарыз белгілері және басқа да ақша түрлері қатар қолданылды.

1919 жылғы 16 шілдедегі ақша туралы ережелер Латвияның болашақ ақша жүйесі алтынға негізделетінін белгіледі. Жоспарланған ұлттық ақша бірлігі — латтың алтындық құрамы:

1 лат = 0,2903226 г таза алтын

болып анықталды. Кейін бұл көрсеткіш 0,29032254 грамға дейін нақтыланды.

1919 жылғы наурыздан бастап Латвия мемлекеттік қазынасының рубльдері шығарылды. 1920 жылғы 18 наурызда Латвия рублі елдегі негізгі төлем құралы болып бекітілді.

1922 жылғы 3 тамызда Министрлер кабинеті валюта реформасы туралы шешім қабылдап, лат жүйесіне көшуді бастады. Айырбастау бағамы:

1 лат = 50 Латвия рублі

болып белгіленді.

1922 жылғы 1 қарашада жаңадан құрылған Латвия Банкі жұмысын бастады. Банк алғашқы кезде 500 Латвия рублі банкнотының үстіне қызыл түспен жаңа номинал басылған уақытша 10 лат ақша белгісін шығарды.

1920–1930-жылдардағы лат

1920–1930-жылдары Латвияның ақша белгілерін екі мекеме шығарды: Латвия Банкі банкноттарды эмиссиялады, ал Қаржы министрлігі мемлекеттік қазына белгілері мен монеталарды шығарды.

1934 жылғы 50 лат банкноты

Айналымда:

• 1, 2 және 5 сантимдік қола монеталар;
• 10, 20 және 50 сантимдік никель монеталар;
• 1, 2 және 5 латтық күміс монеталар

болды. 10 және 20 латтық алтын монеталарды шығару да жоспарланған, алайда алтын қоры валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қажет болғандықтан, бұл жоба жүзеге асырылмады.

Латвия Банкі 10, 20, 25, 50, 100 және 500 лат номиналдарындағы әртүрлі банкноттар шығарды, ал Қаржы министрлігі шағын номиналды мемлекеттік қазына белгілерін айналымға енгізді.

1923 жылы суретші Рихардс Зариньш (Rihards Zariņš) жасаған 100 лат банкноты Ригада басылды. Алайда оның жалған нұсқалары пайда болғаннан кейін 1924–1938 жылдары Латвия Банкі банкноттарын негізінен Ұлыбританиядағы:

• Waterlow & Sons Limited;
• Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd.;
• Thomas de la Rue & Co. Ltd.

баспаханаларында бастыруға көшті. 1939 жылғы 100 лат банкноты қайтадан Ригадағы Мемлекеттік бағалы қағаздар баспаханасы мен ақша сарайында басылды.

Күміс 1, 2 және 5 лат монеталары Ұлыбританияның Корольдік ақша сарайында соғылды.

Рихардс Зариньш жасаған 1931 жылғы 5 лат күміс монетасы

Бұл кезеңдегі ең әйгілі ақша белгілерінің бірі — ұлттық киімдегі латыш қызының профилі бейнеленген 5 латтық күміс монета. Оның дизайнын Рихардс Зариньш жасаған. Халық арасында бұл бейне кейін «Милда» деп аталып кетті. 1920–1930-жылдары мұндай монеталардан алқа мен төсбелгі жасау да таралған. Кеңестік кезеңнің соңында 5 лат монетасы тәуелсіз Латвияның тарихи рәміздерінің біріне айналды.

Алтын стандарты және фунт стерлингке байланыстырылуы

Бастапқыда лат алтын стандартына негізделді. Алайда Ұлы депрессия кезінде әлемдік валюта жүйесінің өзгеруіне байланысты Латвия 1931 жылғы 8 қазанда банкноттарды алтынға міндетті айырбастауды тоқтатты.

Соған қарамастан, Латвия Банкі латтың алтынға қатысты бұрынғы бағамын 1936 жылға дейін ұстап тұрды.

1936 жылғы 28 қыркүйекте лат британ фунтына байланыстырылды:

1 LVL = 0,0396487 GBP

немесе шамамен:

1 GBP = 25,22 LVL.

Бұл байланыс 1939 жылғы 26 қыркүйекке дейін сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін фунттың құнсыздануына байланысты Латвия Банкі лат бағамын дербес реттей бастады.

Кеңестік оккупация және латтың айналымнан алынуы

1940 жылғы 17 маусымда Латвияны Кеңес Одағы басып алғаннан кейін лат бірден жойылған жоқ және бірнеше ай бойы төлем құралы болып қала берді.

1940 жылғы 25 қарашада кеңестік рубль Латвияда параллель төлем құралы ретінде енгізіліп:

1 лат = 1 кеңестік рубль

деген әкімшілік бағам белгіленді.

Осылайша лат пен рубль шамамен төрт ай қатар айналымда болды. 1941 жылғы 25 наурызда тұрғындарды алдын ала хабардар етпестен лат айналымнан алынды. 1000 латтан асқан жеке салымдар да мемлекет меншігіне алынды.

1941 жылғы маусымда Германия Латвияны басып алған кезде латты қысқа мерзімге қалпына келтіру әрекеті жасалды. Соғысқа дейінгі кейбір ақша белгілеріне арнайы таңба басылғанымен, бұл жоба тұрақты ақша жүйесіне айналмады. Оккупацияланған аумақта рейхсмарка және кеңестік рубль қолданылды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Латвия КСРО рубль аймағында қалды.

Латтың қалпына келтірілуі

Латвия рублі

1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басындағы ұлттық тәуелсіздік қозғалысы барысында дербес ақша жүйесін қалпына келтіру мәселесі қайта көтерілді.

1990 жылғы 2 наурызда жергілікті орталық банк — Латвия Банкін қайта құру туралы шешім қабылданды, ал 1990 жылғы 31 шілдеде ұлттық ақша жүйесін қалыптастыру бағдарламасы бекітілді.

1991 жылы болашақ банкноттардың көркемдік тұжырымдамасын әзірлеу жөніндегі арнайы комиссия құрылды. Банкноттар жобасына Валдис Ошиньш (Valdis Ošiņš) және Имантс Жоджикс (Imants Žodžiks), ал монеталар дизайнына Гунарс Лусис (Gunārs Lūsis) пен мүсінші Янис Струпулис (Jānis Strupulis) тартылды.

1992 жылғы 7 мамырда өтпелі ақша бірлігі — Латвия рублі (LVR) айналымға шығарылды. Алғашқы серия 1, 5, 20, 50, 200 және 500 рубльдік банкноттардан тұрды.

Ол сол кездегі Латвия Банкі президенті Эйнарс Репшенің тегіне байланысты бейресми түрде «репшик» деп те аталды.

Латвия рублі елге бұрынғы КСРО-ның рубль аймағынан тез шығуға, бақылаусыз рубль ағынын шектеуге және дербес ақша-несие саясатын жүргізуге мүмкіндік берген уақытша ақша құралы болды.

1993 жылғы ақша реформасы

1993 жылғы 5 наурызда қайта қалпына келтірілген латтың алғашқы банкноты — 5 лат айналымға енгізілді.

Айырбастау бағамы:

1 LVL = 200 LVR

болды. Сондықтан 5 лат 1000 Латвия рубліне теңестірілді.

Ақша белгілері кезең-кезеңімен айналымға енгізілді. 1993 жылы:

• 25 наурызда — 1 лат монетасы;
• 15 сәуірде — 2 лат монетасы;
• 22 сәуірде — 50 сантим монетасы;
• 28 маусымнан бастап — 1, 2, 5, 10 және 20 сантим монеталары мен басқа банкноттар

айналымға шыға бастады.

Латвия рублі 1993 жылғы 18 қазанда заңды төлем құралы мәртебесінен айырылды. Латвия Банкі оны 1994 жылғы 1 шілдеге дейін латқа айырбастауды жалғастырды.

50 және 100 латтық банкноттар 1994 жылы айналымға енгізілді. Соңғы негізгі номинал — 500 лат банкноты — 1998 жылғы 20 шілдеде шығарылды. Латвияның Ұлттық энциклопедиясы бұл күнді ақша реформасының толық аяқталған кезеңі ретінде сипаттайды.

Ақша-несие саясаты және валюта бағамы

Тәуелсіздік қалпына келтірілгеннен кейін Латвия Банкі салыстырмалы түрде қатаң ақша-несие саясатын жүргізді.

1994 жылдан бастап лат Халықаралық валюта қорының арнайы қарыз алу құқықтарына (SDR/XDR) байланыстырылды.

Орталық бағам:

1 XDR = 0,7997 LVL

деңгейінде белгіленді.

2005 жылғы 1 қаңтардан бастап латтың бағамдық тірегі SDR-дан еуроға ауыстырылып:

1 EUR = 0,702804 LVL

орталық бағамы белгіленді.

2005 жылғы 2 мамырда Латвия ERM II жүйесіне қосылды. ERM II-нің стандартты ауытқу дәлізі ±15% болғанымен, Латвия Банкі лат бағамын орталық паритеттің айналасында ±1% шегінде ұстайтынын мәлімдеді.

Кейін дәл осы 0,702804 LVL бағамы еуро енгізілген кездегі ресми әрі қайтымсыз айырбастау бағамына айналды.

1993–2013 жылдардағы банкноттар

Қалпына келтірілген латтың негізгі банкнот сериясын Валдис Ошиньш пен Имантс Жоджикс әзірледі. Банкноттар 1992 жылы Германиядағы Giesecke & Devrient GmbH кәсіпорнында басылды.

2007 жылғы 5 лат банкнотының аверсі

Негізгі сериядағы барлық банкноттардың көлемі 130 × 65 мм болды. Кейін тозған ақша белгілерін алмастыру және қорғаныс жүйесін жетілдіру мақсатында бірқатар номиналдар қайта басылды:

• 5 лат — 1996, 2001, 2006, 2007 және 2009 жылдары;
• 10 лат — 2000 және 2008 жылдары;
• 20 лат — 2004, 2007 және 2009 жылдары;
• 100 лат — 2007 жылы;
• 500 лат — 2008 жылы.

Номиналы	Негізгі түсі	Аверсіндегі негізгі бейне	Реверсіндегі негізгі бейне
5 лат	жасыл	емен	ағашқа ойылған күн өрнегі
10 лат	күлгін	Даугава өзенінің көрінісі	көне арбалет тәрізді фибула
20 лат	қоңыр	дәстүрлі латыш ауыл қонысы	dreļļi тоқыма өрнегі
50 лат	көк	ортағасырлық Рига жоспары аясындағы көне желкенді кеме	Риганың тарихи кіші елтаңбасы
100 лат	қызыл	Кришьянис Баронс	Лиелварде белдеуінің өрнектері
500 лат	алтын түсті	ұлттық бас киімдегі латыш қызы	қола тәж өрнектерінің композициясы

5 лат

5 лат банкнотының негізгі түсі жасыл болды. Аверсінде латыш мәдениетіндегі беріктік пен өміршеңдіктің символы саналатын емен бейнеленді. Реверсінде ұршықтың сәндік элементіне ұқсас композиция мен ағашқа ойылған күн өрнегі қолданылды.

10 лат

10 лат банкноты күлгін түсте орындалды. Оның аверсінде Латвияның аса маңызды табиғи және тарихи нышандарының бірі — Даугава өзенінің ландшафты бейнеленді. Реверсінде көне қола фибуланың бейнесі қолданылды.

20 лат

20 лат банкнотының түсі қоңыр. Онда дәстүрлі латыш ауыл үй-жайының бір бөлігі және халықтық dreļļi мата өрнектері пайдаланылған.

50 лат

50 лат банкноты көк түсте болды. Аверсінде ортағасырлық Рига қорғандарының жоспары аясындағы ескі желкенді кеме бейнеленді. Бұл Риганың тарихи теңіз саудасын және Ганза одағындағы орнын меңзеді. Реверсінде қаланың тарихи кіші елтаңбасы — үстінде крест орналасқан айқастырылған екі кілт бейнеленді.

100 лат

100 лат банкноты. Аверсінде Кришьянис Баронс бейнеленген

100 лат банкноты қызыл түсте шығарылды. Бұл сериядағы нақты тарихи тұлға бейнеленген жалғыз негізгі банкнота болды. Аверсінде латыш фольклорын жинаушы және жүйелеуші Кришьянис Баронс бейнеленді. Реверсінде Лиелварде белдеуінің дәстүрлі геометриялық өрнектері орналасты.

500 лат

500 лат банкнотының аверсі

500 лат банкнотының реверсі

500 лат — қалпына келтірілген лат сериясының ең жоғары номиналы. Оның негізгі түсі алтын түсті болды. Аверсінде дәстүрлі ұлттық бас киім киген латыш қызының профильдік бейнесі орналастырылды. Бұл композиция тарихи 5 лат күміс монетасындағы танымал бейнемен үндеседі.

500 лат банкноты алғаш рет 1998 жылғы 20 шілдеде айналымға шықты, ал 2008 жылы жетілдірілген қорғаныш элементтерімен қайта басылды.

Қорғаныш белгілері

Барлық негізгі банкноттарда латыш ұлттық киіміндегі қыздың профилі түріндегі сутаңба қолданылды. Банкноттарды қорғау үшін әр кезеңде:

• металдандырылған қорғаныш жіптері;
• микромәтіндер;
• бедерлі баспа;
• голографиялық элементтер;
• оптикалық өзгермелі бояулар;
• мөлдір қорғаныш терезелері мен жолақтары;
• көру қабілеті төмен адамдарға арналған бедерлі белгілер

қолданылды.

Банкноттардың негізгі көркемдік композициясы қайта басылған жылдарда өзгерген жоқ, алайда қорғаныс технологиялары біртіндеп күрделендірілді.

Монеталар

Негізгі айналым монеталары

1990-жылдардағы лат монеталарының көркемдік тұжырымдамасын графикалық дизайнер Гунарс Лусис, ал пластикалық моделін мүсінші Янис Струпулис әзірледі.

Ұсақ номиналдардағы этнографиялық күн белгілері адамның өмір және еңбек циклін білдірді. Үлкен номиналдарда Латвия табиғаты мен дәстүрлі шаруашылығының үш негізгі бейнесі қолданылды:

• қарағай — орман;
• ақсерке — су;
• сиыр — жер.

Номиналы	Диаметрі	Салмағы	Материалы	Негізгі бейнесі
1 сантим	15,65 мм	1,60 г	мыспен қапталған темір	этнографиялық күн белгілері
2 сантим	17,00 мм	1,90 г	мыспен қапталған темір	этнографиялық күн белгілері
5 сантим	18,50 мм	2,50 г	мыс-никель-мырыш қорытпасы	этнографиялық күн белгілері
10 сантим	19,90 мм	3,25 г	мыс-никель-мырыш қорытпасы	этнографиялық күн белгілері
20 сантим	21,50 мм	4,00 г	мыс-никель-мырыш қорытпасы	этнографиялық күн белгілері
50 сантим	18,80 мм	3,50 г	мыс-никель қорытпасы	қарағай көшеті
1 лат	21,75 мм	4,80 г	мыс-никель қорытпасы	ақсерке
2 лат, 1992	24,35 мм	6,00 г	мыс-никель қорытпасы	сиыр
2 лат, 1999–2009	26,30 мм	9,50 г	биметалл	сиыр

Ақсерке бейнеленген 1 лат

Ақсерке бейнеленген стандартты 1 лат монетасы

Стандартты 1 лат монетасының реверсінде судан секіріп шыққан ақсерке бейнеленген. Латвия Банкі бұл бейнені елдің мол су ресурстарының нышаны ретінде түсіндіреді.

Монетаның аверсінде Латвия Республикасының үлкен мемлекеттік елтаңбасы орналастырылған. Қырында ромб тәрізді нүктелермен бөлінген екі LATVIJAS BANKA жазуы бар.

1 лат монеталары Германияда, кейін Францияда да соғылды.

2 лат монетасы

1992 жылғы алғашқы 2 лат айналым монетасы мыс-никель қорытпасынан жасалды. Реверсіндегі сиыр бейнесі Латвияның жері мен ауыл шаруашылығын білдірді.

Жалған ақша жасау қаупін азайту және монетаны басқа номиналдардан айқын ажырату үшін 1999 жылғы 8 желтоқсанда жаңа биметалл 2 лат монетасы айналымға шығарылды.

Оның диаметрі 26,30 мм, массасы 9,50 г болды. Орталық бөлігі мыс, мырыш және никель қорытпасынан, сыртқы сақинасы мыс-никель қорытпасынан жасалды.

Биметалл 2 лат монеталары 1999, 2003 және 2009 жылдары шығарылды.

Арнайы дизайндағы 1 лат монеталары

2001 жылдан бастап Латвия Банкі стандартты ақсеркелі 1 лат монетасымен қатар шектеулі таралыммен арнайы дизайндағы 1 лат айналым монеталарын шығара бастады.

Бұл монеталар коллекциялық сипатқа ие болғанымен, қарапайым 1 латпен бірдей заңды төлем құралы болды.

Олардың сюжеттері Латвияның табиғатын, фольклорын, тұрмысын, мерекелерін және ұлттық рәміздерін бейнеледі. Серияда, атап айтқанда:

• дегелек;
• құмырсқа;
• саңырауқұлақ;
• Спридитис;
• Әулие Петр шіркеуінің қоразы;
• крендель;
• Лиго мерекесін тойлаушы;
• қарағай бүршігі;
• дәстүрлі фибула;
• аққала;
• тұңғиық гүлі;
• мұржа тазалаушы;
• Намейс жүзігі;
• шырша;
• құрбақа;
• таға;
• сыра саптыаяғы;
• зімбірлі нан жүрегі;
• кірпі және басқа да бейнелер

пайдаланылды.

Спридитис бейнеленген 2004 жылғы арнайы 1 лат монетасы

Спридитис монетасы

Спридитис (латышша Sprīdītis) бейнеленген арнайы 1 лат монетасы 2004 жылы шығарылды. Спридитис — латыш әдебиеті мен фольклорындағы танымал ертегі кейіпкері.

Монетаның аверсінде Латвияның үлкен мемлекеттік елтаңбасы және 2004 жыл көрсетілген. Реверсінің жоғарғы бөлігінде Спридитис бейнесі, оның айналасында он жұлдыз, төменгі жағында «Latvija – ES 2004» жазуы орналастырылған. Бұл жазу Латвияның 2004 жылы Еуропалық Одаққа қосылуына арналған.

Ақсеркеден кірпіге дейінгі әртүрлі дизайндағы 1 лат айналым монеталары

Арнайы 1 лат монеталарының көптүрлілігі латтың күнделікті төлем құралынан бөлек, ұлттық дизайн мен мәдени коммуникация құралына айналғанын көрсетті.

Коллекциялық және мерейтойлық монеталар

Латвия Банкі айналым монеталарынан бөлек күміс, алтын және басқа материалдардан көптеген коллекциялық монеталар шығарды. Олар:

• Латвия тарихына;
• мемлекеттілікке;
• сәулет өнеріне;
• ғылым мен білімге;
• әдебиет пен музыкаға;
• халық фольклорына;
• табиғатқа;
• халықаралық тарихи оқиғаларға

арналды.

Көптеген латвиялық коллекциялық монеталар халықаралық нумизматикалық конкурстарда марапаттарға ие болды. Ақша дизайнына ерекше көңіл бөлу Латвия Банкінің ұлттық валютаны шағын көлемдегі өнер туындысы ретінде қабылдауымен байланысты болды.

Кейбір мерейтойлық 2, 10 және 100 лат монеталарына кейін айналым монетасы мәртебесі де берілген.

Көркемдік тұжырымдамасы

Қалпына келтірілген латтың дизайны дәстүрлі банкноттардағы мемлекет қайраткерлерінің портреттеріне сүйенуден саналы түрде бас тартуымен ерекшеленді.

1991 жылы құрылған арнайы комиссия банкноттарда тарихи тұлғалардың үлкен топтамасын бейнелеудің орнына, Латвияның табиғаты мен рухани мәдениетін білдіретін символдарды таңдады. Жалғыз негізгі ерекшелік — 100 лат банкнотына орналастырылған Кришьянис Баронс портреті болды.

Банкноттардағы:

• емен;
• Даугава;
• латыш ауыл қонысы;
• Риганың тарихи келбеті;
• Кришьянис Баронс;
• ұлттық киімдегі латыш қызы;
• Лиелварде белдеуінің өрнектері

біртұтас визуалды жүйе құрады.

Латтың барлық банкноттарында қолданылған маңызды элементтердің бірі — Лиелварде белдеуінің геометриялық өрнектері болды.

Латтың мәдени маңызы

Лат Латвияда тек ақша бірлігі емес, мемлекеттің тәуелсіздігі мен ұлттық бірегейлігінің нышандарының бірі ретінде қабылданды.

Латвияның ұлттық ақшасы елдің ресми Мәдениет канонына «сәулет және дизайн» саласындағы мәдени құндылық ретінде енгізілген.

Мәдениет каноны латты бір жағынан күнделікті жаппай қолданылатын дизайн өнімі, екінші жағынан ұлттық мәдениет, тарихи жады мен мемлекеттілікті жеткізетін көркемдік құрал ретінде сипаттайды.

Лат ақша белгілерін жасауға әр кезеңде Рихардс Зариньш, Валдис Ошиньш, Имантс Жоджикс, Гунарс Лусис, Янис Струпулис, Лаймонис Шенбергс, Гунтарс Сиетиньш және басқа да латыш суретшілері мен дизайнерлері қатысты.

1930-жылдардағы 5 лат күміс монетасында бейнеленген ұлттық киімдегі латыш қызының профилі ерекше ұзақ өмір сүрген ұлттық ақша символына айналды. Еуроға көшкеннен кейін осы тарихи бейне Латвияның 1 және 2 еуро монеталарына көшірілді.

Осылайша, еуро дәуірінде де латтың басты көркемдік нышандарының бірі Латвияның жаңа ақшасында сақталды.

Еуроға көшу

Латвия 2004 жылы Еуропа Одаққа қосылғаннан кейін болашақта еуроны қабылдау міндеттемесін алды.

2013 жылғы 9 шілдеде Еуропалық Одақ Кеңесі Латвияның еуроаймаққа кіруін түпкілікті мақұлдады.

2014 жылғы 1 қаңтарда Латвия еуроаймақтың 18-мүшесі болды.

Ресми айырбастау бағамы:

1 EUR = 0,702804 LVL

болып белгіленді.

Кері есептегенде:

1 LVL ≈ 1,422872 EUR.

2014 жылғы 1–14 қаңтар аралығында еуро мен лат қатар қолданылды. Бұл екі апталық кезеңде тұрғындар дүкендерде латпен де төлей алды, алайда қайтарым негізінен еуромен берілді.

2014 жылғы 15 қаңтардан бастап еуро Латвиядағы жалғыз заңды төлем құралына айналды.

Еуропалық орталық банктің мәліметінше, валюта ауыстыру үдерісі елеулі қиындықсыз өткен. 2014 жылғы 10 қаңтарға қарай айналымдағы қолма-қол еуро көлемі қолма-қол лат көлемінен асып түсті.

Латты қазіргі кезде айырбастау

Лат заңды төлем құралы болудан қалғанымен, оның Латвия Банкі алдындағы айырбастау құқығы сақталған.

Латвия Банкі:

• барлық жарамды лат банкноттары мен монеталарын;
• 1 EUR = 0,702804 LVL тұрақты бағамымен;
• комиссиясыз;
• сомасына шектеу қоймай;
• уақыт бойынша мерзім белгілемей

еуроға айырбастайды.

Осыған байланысты айналымнан алынған лат басқа көптеген тарихи валюталардан ерекшеленеді: оның номиналдық құны орталық банкте еуромен әлі де өтеледі.

Қазақстандағы дереккөздерде

Лат Қазақстанның ресми қаржы, бухгалтерлік есеп және кедендік құжаттарында шетел валюталарының бірі ретінде қолданылды.

Қазақстан Республикасының ресми валюталар сыныптағышында:

Көрсеткіш	Мәні
Валютаның атауы	Латвия латы
ISO әріптік коды	LVL
ISO сандық коды	428
Ел	Латвия

деп көрсетілген.

Қазақстан Ұлттық Банкі мен Қаржы министрлігінің валюталарды айырбастаудың нарықтық бағамын анықтауға қатысты бұрынғы нормативтік актілерінде де Латвия латы (LVL) жеке шетел валютасы ретінде аталды.

Қазақстандық ҚазАқпарат агенттігі 2014 жылғы 16 қаңтарда жариялаған материалында Латвияның еуроға өтуі сәтті аяқталғанын хабарлады. Материалда екі валютаның қатар қолданылған кезеңі 14 қаңтарда аяқталғаны, елеулі проблемалар тіркелмегені және ресми 1 EUR = 0,702804 LVL бағамы көрсетілді.

ҚазАқпарат Еурокомиссия деректеріне сүйене отырып, 2014 жылғы 14 қаңтарда Латвия тұрғындарының оннан тоғызы дүкендердегі сатып алуларын тек еуромен төлегенін де жазды.

Қазақстандық QazaqTimes басылымы 2019 жылы посткеңестік республикалардың ұлттық валюталарына арналған қазақ тіліндегі материалында Латвияның 2007 жылғы 100 лат банкнотын мысал ретінде көрсеткен.

Бұл дереккөздер латтың Қазақстанның ресми қаржы құжаттарында да, қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдарында да Латвияның тәуелсіз ұлттық валютасы ретінде тұрақты аталғанын көрсетеді.

Галерея

• 
  2007 жылғы 5 лат банкнотының аверсі
• 
  100 лат банкнотының аверсі. Кришьянис Баронс бейнеленген
• 
  500 лат банкнотының аверсі
• 
  500 лат банкнотының реверсі
• 
  1934 жылғы 50 лат банкноты
• 
  1931 жылғы 5 лат күміс монетасы
• 
  Ақсерке бейнеленген стандартты 1 лат монетасы
• 
  Спридитис бейнеленген 2004 жылғы арнайы 1 лат монетасы
• 
  Арнайы дизайндағы 1 лат айналым монеталары

Хронология

Күні	Оқиға
16 шілде 1919	Болашақ латтың алтындық құрамы анықталды
3 тамыз 1922	Латты енгізуге негіз болған ақша реформасы қабылданды
1 қараша 1922	Латвия Банкі жұмысын бастады
8 қазан 1931	Банкноттарды алтынға міндетті айырбастау тоқтатылды
28 қыркүйек 1936	Лат британ фунтына байланыстырылды
17 маусым 1940	Латвияны Кеңес Одағының оккупациялауы басталды
25 қараша 1940	Кеңестік рубль параллель айналымға енгізілді
25 наурыз 1941	Лат айналымнан алынды
7 мамыр 1992	Латвия рублі айналымға енгізілді
5 наурыз 1993	Қалпына келтірілген латтың алғашқы банкноты айналымға шықты
18 қазан 1993	Латвия рублі заңды төлем құралы болудан қалды
20 шілде 1998	500 лат банкноты шығарылып, ақша реформасы аяқталды
1 қаңтар 2005	Лат еуроға 0,702804 бағамымен байланыстырылды
2 мамыр 2005	Латвия ERM II жүйесіне кірді
9 шілде 2013	ЕО Кеңесі Латвияның еуроаймаққа қосылуын мақұлдады
1 қаңтар 2014	Еуро Латвияның жаңа ұлттық валютасына айналды
15 қаңтар 2014	Лат заңды төлем құралы мәртебесінен айырылды

Сондай-ақ қараңыз

• Латвия
• Латвия экономикасы
• Латвия Банкі
• Еуро
• Балтық елдері

Сыртқы сілтемелер

• Latvijas Banka — лат банкноттары мен монеталары
• Latvijas Banka — Lats Coins and Notes. 1993–2013
• Latvijas Nacionālā enciklopēdija — Lats
• European Central Bank — Latvia and the euro
• Latvijas Kultūras kanons — Latvian National Currency – the Lats
• Wikimedia Commons — Lats
• Wikimedia Commons — Латвия банкноттары