Лиза Мейтнер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Лиза Мейтнер (/ˈliːzə ˈmaɪtnər/; Неміс: [ˈmaɪtnɐ]; 7 қараша 1878 – 27 қазан 1968) — аустриялық физик, ядролық физикамен және радиоактивтілікпен жұмыс жасаған.[1]

Ғылыми мансап[өңдеу]

Планктын лекцияларында бір жыл қатысып, Мейтнер Планктын ассистенті рөліне ауысты. Бастапқы жылдары ол Отто Хан атты химикпен бірге жұмыс жасап бірнеше жаңа изотоптар ашған. 1909 жылы бетта-сәулелену туралы екі мақала жазды.

1912 жылы Хан-Мейтнер зерттеушілік тобы Берлинде жаңа салынған Кайсер-Вильгельм-Институтына жол тартты. 1913 жылы Мейтнер Крайсер-Вильгельм-Институтында тұрақты лауазымды алды.

Бірінші дүниежүзілік соғысында рентген құралдарымен жұмыс жасады.[2]

1917 жылы протактинийдін тұрақты изотобын Ханмен бірге ашты, сол үшін Берлин Ғылыми Академиясынан Лейбниц медалімен марапатталды.

1926 жылы Германиядағы бірінші толық физика профессоры болып аталды. 1938 жылы Отто Ханмен бірге "трансуран зерттеуді" бастап, күтпеген ядролық бөлуді ашты. Альберт Эйнштейн оны "Германияның Мария Кюри" деп атаған.[3]

1930 жылдары нейтронның ашылуымен, ғылыми қоғам ураннан ауырлау элементтерді жасау мүмкін екендігін болжан жүрді. Ұлыбританиядағы Эрнест Резерфорд, Франциядағы Ирен Жолио-Кюри, Италиядағы Энрико Ферми және Берлиндегі Мейтнер және Хан арасында ғылыми жарыс басталды. Осы кезде барлығы бұндай зерттеу Нобель сыйын алуға келтіретіндігі туралы ойлаған.

Нобель сыйлығы[өңдеу]

1944 жылы Отто Хан химия бойынша Корольдік Швеция Ғылыми Академиясынан Нобель сыйымен "ауыр атомдардың бөлінуін зерттегені үшін" марапатталған.[4]

Сол кезде Мейтнер келесі хатты жазған, "Әрине Хан толығымен өзі Нобель сыйына лайық. Бұл туралы ешқандай күмән жоқ. Бірақ Отто Роберт Фриш және мен уранның бөліунін түсіндіруіне, Ханнан алыс заттарды, үлес қосқандығымда сенімдімін ".[5] Ұқсас жолмен Лиза Мейтнердің көмекшісі Карл Фридрих вон Вейзсакер жазған. 1955 жылы ұқсас хатты Фриш де жазды. [6]

Ханның Нобель сыйын алуы көптен күтілді. Хан да Мейтнер де физикадан және химиядан ядронын бөлінуін ашқан алдында номинацияланған. 1997 жылы Америкалық Физика Қоғамының журналында Физика бүгін (ағыл. Physics Today) Сим және Элизабет Кроуфорд және Марк Уолкер жазды: "1944 жылы Лиза Мейтнер Нобель сыйын алмағаны өйткені химия комитетінің мүшелері оның жұмысын дұрыс бағаламай алмады немесе олардың ықыластары болғанжоқ; және Швецияның ғалымдары тек өздерінің тәжірибесіне сүйеніп отырды. Мейтнердің сыйдан өшіруі теріс түсінік, политикалық кещелік, білімсіздік және асығыстықтын қоспасының өнімі ретінде деп жалпылауға болады".[7]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. "Lise Meitner | Biography". atomicarchive.com. 27 October 1968. Retrieved 9 April2012.
  2. Kerner, Charlotte (1999). Lise, Atomphysikerin. Die Lebensgeschichte der Lise Meitner[Lise, Atomic Physicist. The Life Story of Lise Meitner.] ISBN 978-3-407-78812-2. OCLC 612209107
  3. Bartusiak, Marcia (17 March 1996). "The Woman Behind the Bomb". The Washington Post.
  4. "The Nobel Prize in Chemistry 1944". Nobel Foundation. Retrieved 26 August 2011.
  5. Letter to B. Broomé-Aminoff in November 1945; see Hardy, Anne; Sexl, Lore (2002). Lise Meitner. Rowohlt Verlag. p. 119. ISBN 3-528-08934-2.
  6. Otto Robert Frisch letter to Carl Seelig, September 14, 1955. See: Seelig, Carl (ed.) |title=Helle Zeit – Dunkle Zeit In memoriam Albert Einstein. Europa Verlag, Zurich 1956. p. 114. Reprint: Friedr. Vieweg & Sohn, Braunschweig/Wiesbaden 1986. p. 114. ISBN 3-528-08934-2.
  7. Crawford, Elisabeth; Sime, Ruth Lewin; Walker, Mark (1997). "A Nobel Tale of Postwar Injustice". Physics Today. 50 (9): 26–32. Bibcode:1997PhT....50i..26C. doi:10.1063/1.881933