Мемлекеттік қызмет

Мемлекеттік қызмет — Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік органдарда мемлекеттік биліктің міндеттері мен функцияларын іске асыруға бағытталған, мемлекеттік қызметшілердің лауазымдық өкілеттіктерін атқару жөніндегі кәсіби қызметі.

Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңына сәйкес мемлекеттік қызмет — мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік органдарда мемлекеттік биліктің міндеттері мен функцияларын іске асыруға бағытталған лауазымдық өкілеттіктерді атқару жөніндегі қызметі.

Мемлекеттік қызметші — мемлекеттік органда Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен республикалық немесе жергілікті бюджеттерден (немесе Арнаулы мемлекеттік қордан) ақы төленетін мемлекеттік лауазымды атқаратын және мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыру мақсатында лауазымдық өкілеттіктерді жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының азаматы.

Тарихы

Қазақстанда тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекеттік қызметтің құқықтық негізі 1995 жылғы Конституцияда және Президенттің 1995 жылғы «Мемлекеттік қызмет туралы» Заң күші бар Жарлығында қаланды.

1999 жылы «Мемлекеттік қызмет туралы» Заң қабылданды (кейін күші жойылды).

2015 жылғы 23 қарашадағы № 416-V Заңы (қолданыстағы) мемлекеттік қызметтің жаңа моделін енгізді. Ол 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді.

1998 жылы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі құрылды (кейін қайта құрылды). Қазіргі уақытта мемлекеттік қызмет саласындағы саясатты Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі жүзеге асырады.

Реформалар ашықтықты, конкурстық іріктеуді, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті және цифрландыруды (eQyzmet порталы) күшейтті.

2026 жылы «Мемлекеттік қызмет туралы» Заң қабылданды.

Құқықтық негізі

Мемлекеттік қызметтің құқықтық негізін мыналар құрайды:

• Қазақстан Республикасының Конституциясы (35-бап — азаматтардың мемлекеттік қызметке тең құқығы);
• «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» 2026 жылғы Заң;
• Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі;
• Президент Жарлықтары, Үкімет қаулылары және басқа нормативтік құқықтық актілер.

Қағидаттары

Мемлекеттік қызметтің негізгі қағидаттары:

• Заңдылық;
• Қазақстан Республикасының патриотизмі;
• Ашықтық;
• Нәтижелілік және тиімділік;
• Әдептілік;
• Құқық бұзушылыққа төзбеушілік;
• Тең қолжетімділік (конкурстық негізде).

Лауазымдардың түрлері

Мемлекеттік лауазымдар «А» корпусы (саяси лауазымдар) және «Б» корпусы (әкімшілік лауазымдар) болып бөлінеді.

«А» корпусына Президент әкімшілігінің жауапты хатшылары, министрлер, әкімдер және басқалар кіреді. Оларға ерекше тәртіп қолданылады.

«Б» корпусы — негізгі әкімшілік қызметшілер, конкурс арқылы іріктеледі.

Қызметке кіру тәртібі

Мемлекеттік қызметке кіру конкурстық негізде жүзеге асырылады:

1. eQyzmet порталында тіркелу және қызметтік тізім толтыру.
2. Қазақстан Республикасының заңнамасын (НҚА) және мемлекеттік тілді білуге тестілеу (онлайн немесе оффлайн).
3. Жеке қасиеттерді бағалау (кейбір жағдайларда).
4. Бос лауазымға конкурсқа қатысу және сұхбат.

Бос орындар eqyzmet.gov.kz порталында жарияланады. Іріктеу ашық және объективті болуы үшін цифрлық жүйе қолданылады.

Құқықтары мен міндеттері

Құқықтары:

• Конституцияда кепілдік берілген құқықтар мен бостандықтарды пайдалану;
• Еңбекті қорғау, денсаулық сақтау;
• Лауазымдық ілгерілеу;
• Әлеуметтік және құқықтық қорғалу.

Міндеттері:

• Конституция мен заңдарды сақтау;
• Азаматтардың құқықтарын қорғау және өтініштерін уақтылы қарау;
• Қызметтік әдепті сақтау;
• Мемлекеттік құпияны сақтау;
• Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу;
• Мемлекеттік меншікті тиімді пайдалану.

Мемлекеттік қызметте болуға байланысты шектеулер бар (депутат болуға, кәсіпкерлікпен айналысуға, мүдделер қайшылығына т.б. тыйым).

Әлеуметтік кепілдіктері

Мемлекеттік қызметшілерге еңбекке ақы төлеу, демалыс, зейнетақы, медициналық қызмет көрсету, қызметтік тұрғын үй (кейбір санаттарға) және басқа әлеуметтік кепілдіктер қарастырылған. Сондай-ақ әдеп кодексі және тәртіптік жауапкершілік қолданылады.

Мемлекеттік қызмет істері агенттігі

Агенттік Президентке тікелей бағынады. Ол мемлекеттік қызмет саласындағы саясатты қалыптастырады, іріктеуді үйлестіреді, сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты жүзеге асырады және қызмет көрсету сапасын бақылайды.