Мұртаяқты шаяндар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Мұртаяқты шаяндар
Қазбалық ауқымы: Mid Cambrian–recent
Chthamalus stellatus
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Буынаяқтылар
Кіші жамағаты: Шаянтәрізділер
Табы: Максиллоподалар
Кіші табы: Thecostraca
Ықшам табы: Cirripedia
Burmeister, 1834
Superorders

Acrothoracica
Thoracica
Rhizocephala

Мұртаяқты шаяндар (лат. Cirripedia) – максиллоподалар табына жататын шаянтәрізділер.

Мұртаяқты шаяндардың денесі қатты бақалшақпен қапталған, осы белгісіне қарай ұлулар типіне жатқызылады. Олардың аяқтары бунақты мұрташаларға ұқсағандықтан мұртаяқты шаяндар деп атайды. Олар теңіздерде ғана тіршілік етеді. Ересектері су түбіндегі заттарға (тастар, кеменің асты, теңіз жануарларының денесі т.б.) жабысып, бір орынынан қозғалмайды.

Сипаттамасы[өңдеу]

Бақалшақтары бір-бірімен қозғалмалы байланысқан тақташалардан құралған. Қоректенген кезде шаян тақташалардың арасынан көкірек аяқтарын шығарады да, бақалшақтың ішіне су кіреді. Бұл шаяндар сумен бірге ілесіп келген ұсақ ағзалармен қоректенеді. Қозғалмай тіршілік ететіндіктен олардың денесі көптеген өзгерістерге ұшыраған:

  1. олардың денесінің сыртындағы бунақтары мен хитинді қабаты жойылған;
  2. басы өзгерген, себебі олар қандай да бір басқа затқа басы арқылы бекінеді;
  3. құрсақ бөлімі қысқарып, жойылған;
  4. аяқтарының қызметі өзгерген, су кіргізуге ғана бейімделген. Кейбір түрлері паразиттік жолмен тіршілік етеді.

Құрылысы[өңдеу]

Денесі екі қабат мантия қаптарынан тұрады. Денесі жұмсақ, екі бөлімнен тұрады: бас және көкірек. Басының алдында орналасқан мұрташалары қысқа. Олар безді болып келеді. Мұртшаларының қызметі: затқа бекіну. Артқы мұрташалры болмайды. Көкірек бөлімінде 6 жұп аяғы бар.

Маңызы[өңдеу]

Мұртаяқты шаяндардың зияны көп. Кемелердің астына миллиондап жабысып, кеменің жүзуін баяулатады. Кит, акулалардың терісіне де жабысады. 700-ге жуық түрі бар. Мысалы, теңіз жаңғағы.

Дереккөздер[өңдеу]

Қызықты биология. 2-бөлім: Жануарлар дүниесі (омыртқасыздар). - Алматы: "Таймас" баспа үйі, 2007. - 136 бет. Сәтімбеков Р., Әлімқұлова Р.