Пат

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Пат (фр. pat, итал. patta) — қиян кескі тартыста қарсы жақтың бірінің шах берілмей тұрған королін жүретін бос шаршы болмай қалады және сол король өрісінде фигуралар мен пешкалардың жүретін мүмкіндіктері қалмаған жағдай пат деп аталады. Осындай ойын тепе-тең аяқталған болып есептеледі. Тең ойынға кейде бір жүрісті қатарымен үш рет қайталауға мәжбүр ететін бітпейтін үздіксіз шах беру арқылы да жетуге болады.

Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess kdd44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess qll44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess kld44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
Пат
Ақтарға 12 жүріс арқылы жасалған пат
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess rdl44.png Chess ndd44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess kdl44.png Chess d44.png Chess ndl44.png Chess rdd44.png
Chess pdd44.png Chess pdl44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess pdd44.png Chess pdl44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess pdd44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess qdd44.png Chess l44.png Chess pdd44.png Chess pll44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess pll44.png Chess d44.png Chess pll44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess pdd44.png Chess l44.png Chess bdd44.png
Chess d44.png Chess bdl44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess pdd44.png Chess pll44.png Chess rld44.png Chess pll44.png
Chess l44.png Chess pld44.png Chess l44.png Chess nld44.png Chess pll44.png Chess d44.png Chess pll44.png Chess qld44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess bld44.png Chess l44.png Chess kld44.png Chess bll44.png Chess nld44.png Chess rll44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
Ақтарда бір-де бір жүріс жоқ

Ойын тәжірбиесінде көптеген ойнаушылар өз королінің жүріс жолын тарылтып, оның жанындағы фигура немесе пешканың жүрістерін ескермей, төменде көрсетілген паттық жағдайға душар болады. Алайда корольдің жүрісі болмай, бірақ оның өзі түстес басқа фигураның жүруге мүмкіндігі болса, онда пат болмайды. Мұндай жағдайда сол фигура тиімсіз де ұтылысқа ұшырататын жүріс болса да міндетті түрде жүруі керек. Жүрістің міндеттілігі жөніндегі осындай жағдай «цугцванг» (неміс тілінен келген «цуг»-жүріс, «цванг» -еріксіз көндіру, мәжбүр ету) деп аталады.


Карлсен–Карякин, тай-брейк, 2 партия
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess kdd44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess kld44.png Chess l44.png Chess pdd44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess bll44.png Chess d44.png Chess pll44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess pld44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
78…h5! 79. gxh5 f5 80. Bxf5 Rxe7+ 81 кейінгі позиция. Kxe7 — мәжбүрлі тең ойын, себебі қара корольды бұрыштан шығаратын ешқандай амал жоқ. Содан кейін 81…Крg8 82. Сd3 Крh8 83. Крf8 g5 84. hxg6 ½ : ½ Пат.

Міне, осындай сирек те болса кездесетін жағдайды аса дәл есептеп, сақ болған жөн. Қорыта айтқанда, тақта үстіндегі бәсеке мынандай жағдайда да тең аяқталған болып есептеледі:

  • екі жақтың бір-бірден корольдері ғана қалғанда;
  • екі жақ бір позицияны үш рет қайталай бергенде;
  • екі жақтың да күші қарсыласының короліне мат бере алмайтын болғанда;
  • екі жақ 50 жүріс жасап бір-біріне фигура желінбесе және бірде-бір пешка орнынан жылжымаса;
  • екі жақ тең ойынға өзара келіскенде.[1]

Дереккөздер[өңдеу]