Телекоммуникация

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
1955 жылғы үлгідегі жапон радиосы
XX ғасырдағы алғашқы телефондардың бірі, 1930

Телекоммуникация, телеқатысым (латынша тele – қатынасу, байланысу, грекше – қашық және ағылшаруашылығы communіcatіon – байланыс) – ғылым мен техниканың халықты ақпараттық қызметтің барлық түрімен қамтамасыз ететін саласы; қашықтықтан ақпарат алмасуды жүзеге асыратын технологиялар жиынтығы. Телекоммуникация саласы Қазақстанға 20 ғасырдың 90-жылдарынан ене бастады. Телекоммуникация электрбайланыс және компьютердің көмегімен ақпараттың барлық түрлерін (дыбыс, дерек, қозғалмалы және қозғалмайтын бейне, мультимедиа) талшықты оптикалық байланыс кабелі, радио, Жердің жасанды серігі, т.б. байланыс түрлері арқылы таратады. Электр сигналдарын таратып-қабылдауды телекоммуникация жүйесі атқарады. Бұл жүйе ақпаратты пайдаланушыларға дыбыс немесе бейне-көрініс түрінде тарататын жабдықтар жиынтығынан тұрады. Телекоммуникация жүйелері жиынтығының аумақтық орналасу принципіне, жұмыс істеуі мен бір-біріне тәуелділігіне қарай біріктірілуін телекоммуникация желісі деп атайды. Барлық мемлекеттегі құрастырылатын, өндірілетін және пайдаланылатын телекоммуникация жабдықтарының параметрлерін үйлестіру және телекоммуникация саласының даму сатысын анықтау мәселесімен Халықаралық Электрбайланыс Одағы (ХЭО) айналысады. ХЭО-ның мақсаты шартараптық ақпараттық құрылым жасау және соның нәтижесінде Телекоммуникацияны шартараптандыру, дербестендіру. Шартараптандыру – әлемдік (шартараптық) желі құрып, оған барлық мемлекеттердің және олардың аймақтық, абоненттік желілерін интеграциялау; дербестендіру – UPT (Unіversal Personal Telecommunіcatіon) тұжырымдамасы бойынша дүние жүзіндегі адамдардың барлығына дүниеге келісімен дербес нөмір тағайындалып, әлемдік желіге тіркеледі, ал жолданған ақпарат абонентін іздестіру желі қызметінің зерделілігінің көмегімен автоматты түрде орындалады. Телекоммуникация желісіне радио, теледидар, телефон желілері және компьютерлік желі жатады. Радио және теледидар желілері тұтынушыларға ақпаратты бір жақты, кеңінен (желіден абоненттерге) тарату қызметін атқарады. Телекоммуникацияның ең алғаш құрылған желісі – телеграф желісі. Қазіргі телекоммуникация саласындағы ғылыми-техникалық жетістіктер аналогты сигналдарды (дыбыс пен бейне) цифрлап, ал цифрланған сигналдарды дестелеп таратудың мүмкіншіліктерін іске асырды.

Телекоммуникация (Telecommunications) — компьютерлік жүйелер мен қазіргі заманғы техникалық электрондық байланыс құралдары негізінде телефон желілері, спутниктік байланыс және т.б. арқылы мәліметгерді қашықтан жеткізуге қатысты жалпы ұғым; жалпы немесе арнаулы байланыс желілері (телеграф, телефон, радио арқылы мәліметтер алмастыруға арналған қатынас). Телефон жүйесі арқылы ақпарат жеткізу; ара қашықтықтық байланыс; мәліметтерді ара қашықтыққа жіберу.[1][2]

Негізгі ұғымдары[өңдеу]

Қазіргі телекоммуникация ғасырдан астам уақыт ішінде қарқынды дамыған мен растаған негізгі ұғымдарында негізделген.

Негізгі элементтер[өңдеу]

Телекоммуникациялық технологияларды негізінен сымды және сымсыз әдістерге бөлуге болады. Жалпы, Байланыс жүйесінің негізінде әрқашан қандай-да бір түрде үш негізгі бөліктер бар:

Мәселен, радиостанциясының қуатты күшейткіші - таратқыш; және тарату антеннасы - бұл күшейткіш пен «бос ғарыш арнасы» арасындағы интерфейс. Бос ғарыш каналы - бұл трансмиссиялық орта; ал қабылдағыш антенна - бос кеңістік арнасы мен қабылдағыштың интерфейсі. Әрі қарай, радио қабылдағыш сигналды қабылдап оны электрден дыбысқа айналдырады.

Аналогты байланыс пен сандық байланыстың салыстыруы[өңдеу]

Байланыс сигналдары аналогты немесе сандық сигналдар арқылы жіберілуі мүмкін. Аналогты байланыс және цифрлық байланыс жүйелері бар. Аналогтық сигнал үшін сигнал ақпаратқа қатысты үздіксіз өзгеріп отырады. Цифрлық сигналда ақпарат дискретті шамалардың жиынтығы ретінде кодталады (мысалы, бірлер мен нөлдер жиынтығы). Таралу және қабылдау кезінде аналогтық сигналдардағы ақпарат сөзсіз физикалық шу әсерінен нашарлайды. Екінші жағынан, егер қосымша шуылдың ұйытқуы белгілі бір шектен асып кетпесе, сандық сигналдардағы ақпарат өзгеріссіз қалады. Олардың шуылға тұрақтылығы сандық сигналдардың аналогтық сигналдарға қарағанда басты артықшылығы болып табылады.[3]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
  2. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
  3. Ambardar Ashok Analog and Digital Signal Processing — 2nd. — Brooks/Cole Publishing Company, 1999. — P. 1–2. — ISBN 978-0-534-95409-3.