Түйемойынит

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Түйемойынит, тюямунит[1] (Қырғызстандағы Түйемойын елді мекенінен табылуына байланысты аталған) – уран слюдалары тобына жататын минерал. Химиялық формуласы: CaU2[VO4]2O4*8H2O, құрамы: CaO – 5,87%, UO3 – 59,96%, V2O5 – 19,06%, H2O – 15,11%. Ромбылық сингонияда кристалданып, жұқа пластинка тәрізді кристалдар түзеді. Минералдық агрегаттары қабыршақ, топыраққа ұқсас масса түрінде болады. Түсі ашық сары; жылтыр, жымдастығы жақсы жетілген, қаттылығы Мосс шкаласы бойынша 2 – 2,5, тығыздығы 3,41 – 4,35 г/см3, радиоактивтілігі күшті. Түйемойынит экзогендік процестер нәтижесінде уран минералдарының тотығуынан пайда болатын гипс және органик. заттармен бірге шөгінді тау жыныстарында кездеседі. Түйемойыниттен уран алынады.

  • Жаратылысы. Тюямунит уранды минералдардың бетінде үгілу-өзгеру әсерінен экзогендік тотығуда пайда болады. Мұның пайда болуына бір жағынан органикалық (ваннадийлі) заттардың әсері тиеді. Тюямунит радиоактив заттар айырып алу үшін қолданылады. Кендері КСРО-да тюямунит кені Орта Азияда және шет елдердегі кені Юта Колорадода (АҚШ) кездеседі.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том