Уичольдар
| Уичольдар | |
| Wixárika | |
 | |
| Бүкіл халықтың саны | |
|---|---|
|
~44 000 | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
| Тілдері | |
| Діні | |
Уичольдар — Мексикада тұратын үндіс халқы. Олар Батыс Сьерра-Мадреде (Халиско, Наярит штаттары) тұрады.
Тілі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Юто-ацтек отбасының уичол тілінде сөйлейді, шамамен 75%-ы испан тілін де біледі.
Діні
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Мексикада уичольдар - анимистер және ата-бабаларға табынушылар. Ауыл бақсылары халықтың діни өмірінде үлкен рөл атқарады.
Тарихы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Уичольдар ұзақ жылдар бойы олар өмір сүрген ойлы-қырлы, шалғай жердің арқасында испандықтардың жаулап алуына сәтті қарсы тұрды. Мексиканың барлық дерлік тайпалық халықтарынан айырмашылығы, олар өздерінің халықтық дінін ұстанды және испандықтардың католицизмін қабылдамады.[1]
Кәсібі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Негізгі кәсібі — қолмен атқарылатын егін шаруашылығы, ал XIX ғасырдан бастап кей жерлерде егіншілік (жүгері, бұршақ, асқабақ, чили, темекі, қант қамысы, тәтті картоп, амарант, кофе). Олар сондай-ақ мал шаруашылығымен (сиыр, қашыр, жылқы, қой), құс өсірумен (тауық, күркетауық), балық аулаумен айналысады.
Қолөнер дамыған — қолмен тоқу және жіптерді бояу, моншақтармен кесте тігу, өрнекті тоқу, кескіндеме, музыкалық аспаптар жасау (соның ішінде скрипка), былғары өңдеу. Көбісі плантацияларда жалдамалы жұмыс істейді.[2]
Тұрмыс салты
[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Отбасы үлкен, неке – патрилокальды, туыстық есеп екі жақты. Туыстық неке, сонымен қатар көп әйелділік (3-5 әйел), сороралдық, қалыңдық үшін жұмыс, уақытша некелік (бірнеше жылға дейін) жиі кездеседі. Қауымдастықтар негізінен эндогамдық болып табылады.
Тұрғын үйлері — бір бөлмелі, төртбұрышты, балшықпен қапталған бұтақтардан жасалған, төбесі конустық саманнан жасалған. Жүгеріге арналған қадаларға орнатылған қамбалар салады.
Дәстүрлі ерлер киіміне белдемшелер, тізеге дейін созылатын былғары шалбарлар, қазіргі киімдерге тізеге дейін оралған кең ақ шалбар, кең жеңдері бар кестеленген туника тәрізді жейделер, тігілген шағын сөмкелері бар өрнекті тоқылған белдіктер жатады. Әйелдер ұзын жиылған белдемше киеді, белінен төмен ою-өрнекті және қызыл жиегі бар жамбас алжапқышы, көйлек, шәлі киеді. Әшекей бұйымдар – білезіктер, моншақ жіптерден тоқылған құлақшалар. Ерлер де, әйелдер де ұзын шашты.[3]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ АҚШ-тағы Уичольдар. Тексерілді, 22 тамыз 2025.
- ↑ В.А.Тишков Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. — Москва: Үлкен Ресей энциклопедиясы, 1999. — Б. 567. — 930 б. — 100 000 таралым. — ISBN 5-85270-155-6.
- ↑ Әлем халықтары/Уичольдар. Тексерілді, 22 тамыз 2025.
