Хирургиялық құралдар
Хирургиялық құралдар[1] - операция жасағанда және жараны таңу кезінде, сонымен қатар диагностикалық зерттеулер жүргізу барысында жасалатын хирургиялық іс-әрекеттерде пайдаланылатын құралдар жиынтығы.
Хирургиялық құралдардың бөлінуі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хирургиялық құралдар екі түрге бөлінеді:
- жалпы хирургиялық құралдар;
- арнаулы мамандандырылған құралдар:
- акушер-гинекологиялық
- нейрохирургиялық
- оториноларингологиялық
- офтальмологиялық,
- травматологиялық
- ортопедиялық
- урологиялық
Хирургиялық құралдарға жеке бір бөлшектен бастап, механикалық, электірлі және пневматикалық тәсілмен жүретін құралдар жатады(бірнеше мыңдаған атаулы хирургиялық құралдар).
Құралдардың қызметтік әрекеті бойынша түрлері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Кесетін құралдар (тінді кесу, бітеу жараны жару, дене мүшесінің ауруға шалдыққан бөлігін кесіп алып тастау, ісікті тілу т.с) - медициналық: қашау, қалақшалар, пышақтар, қайшылар, распаторлар, сүйек қысқыш және тістеуік және т.б.
- Қадайтын құралдар (дәрі ерітінділерін егу, тігетін жіптер,трубкалар, түтіктер және т.б.).
- Қысқыш құралдыр (қан тоқтату, тіндерді, дене мүшелерін немесе хирургиялық инелерді ұстау және бекіту) - қан тоқтататын, тамырларды уақытша қысатын қысқыш, тіндерді бекіткіш, ішек-қарынға арналған, ине ұстағыш, іскектер (пинцеттер) және т.б.
- Кеңейткіш және ығыстырқыш (операция кезінде басқа мүшелерді кездейсоқ зақымдамас үшін жараны, кесілген жерді, мүшелердің жолдарын кеңейту және ығыстыру).
- Шолғырлау(зондирование) және трубка жіберу(бужирование) - жіңішке, қысаң жерлердің саңылауларын ашу.
Құралдардың жасалған материалдары және сипаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Хирургиялық құралдар көбінде металдан: никельді немесе хромды құрыш , тотықпайтын хромды құрыш, жез және басқа қоспалардан жасалады.
- Тоттануға беріктігімен, әрі жеңілдігімен ерекшеленетін титан және оның қоспаларынан, сонымен қатар пластмассадан жасалған құралдарды да пайдалану кең тараған.
- Пайдалану мақсатына қарай кейбір құралдарды термиялық өңдеуден өткізіп шыңдайды(құралдар қатаяды және баяу мұқалады) және күйдіреді (құралдар жұмсақ және иілгіш келеді).
- Берік және қатты болу үшін арматура салу арқылы материалды нығайтады.
- Құралдар түсі негізі жалтыраған, жылтыр болып келеді. Операция кезінде мұндай құралдар шағылысып, іске кедергі жасамас үшін, кейбір құралдарды күңгірт етіп жасайды (титан қоспаларынан).
- Хирургиялық құралдардың көпшілік бөлігі белгілі бір шұғыл іс-әркет жасауға (өкпе хирургиясы, жасанды өңеш жасау, жүрек-қантамырлар хирургиясы және т.б. үшін) немесе белгілі бір көлемде дәрігерлік көмек көрсетуге (үлкен операциялық жинақ, кіші операциялық жинақ және басқа) арналып жинақталады. Олар әсіресе далалық-әскери және жедел жасалатын хирургиялар үшін өте қолайлы.
Құралдарды залалсыздандыру(стерильдеу)
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хирургиялық құралдарды залалсыздандыру термиялық, химиялық және радиациялық тәсілмен жүргізіледі. Емдеу-профилактикалық мекемелерде залалсыздандыруды негізінен булайтын немесе ауамен тазартатын аспапты қолданып термиялық тәсілімен жүргізеді.
- Құрлдарды залалсыздандыру және температурасы мен уақыты:
- бумен - металдан жасаған құралдарды - 132°С-та 20 минут;
- бумен - резеңкесі, ақсөлі (каучук) бар құралдарды - 120°С-та 45 минут;
- құрғақ ыстық ауамен - 180-160°С-та жасалынған материалына байланысты 60-150 минут.
- Жараға тимеген құралдарды дистилденген судың өзімен немесе натрий бикарбонаты қосылған қосапсымен 30 және 15 минут дезинфекциялайды.
- Ыстыққа төзімсіз және термиялық өңдеуден кейін қасиеті өзгеріске ұшырайтын құралдарды химиялық тәсілмен (6 проценттік сутек тотығы ерітіндісінде) залалсыздандырады.
- Залалсыздандыру алдында әр құралдың дұрыстығы тексерілуі қажет.
Құралдарды тазалу және өңдеу
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Құралдар пайдаланғаннан кейін дұрыс өңделіп, тазалануы қажет, оларда жабысқан қан құрамында микробтар, жұқпалы вирустар тіпті залалсыздандырғаннан кейін де сақталып қалуы мүмкін. Сондықтан оларды ұқыпты тазалаудың маңызы өте зор.
- Құралдарды өңдеу және тазалау барысы:
- алдымен 20-25°С тотықтар ингибиторына 60 минутқа батырып қояды;
- уақыты өткен соң ағып тұрған сумен шаяды;
- одан кейін 40-50°С 0,3 -0,5 проценттік жуғыш затқа салып жібітеді;
- жібіген соң сол ерітіндіде ысқышпен жуады;
- жуып болғаннан кейін 3-10 минут ағынды сумен, 0,5 минут дистилденген сумен шаяды;
- соңында 85°С-та кептіреді.
Хирургиялық құралдар хирургиялық шкафтарда сақталады. Сақталу барысы әр құралдың нұсқауы бойынша қадағаланып, тиісінше күтіліп ұсталынуы тиіс.
Хирургиялық құралдар және қысқаша сипаттама
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Жалпы хирургиялық құралдар:
L= жалпы ұзындығы, l =жұмыс бөлігінің ұзындығы, b =жұмыс бөлігінің ені, d =диаметрі, W =айна шығыны, m =массасы, h =биіктігі (мм).
| Құралдың аты (жақша ішінде олардың нөмерлері) | Пайдаланылуы | қысқаша сипаттама |
|---|---|---|
| Түзу сапты диссектор (1) | Тінді жіктеу, тамырларды бөлу және оларды уақытша қысып қою | L= 220; b=2; 3,5 |
| Сабы алты қырлы жалпақ қашау/долото/ (2) | Сүйекті үңгілеу және жіктеу | L= 230; b=10;15;20;25;30;40 |
| Қан тоқтататын қысқыштар: тісті; имекті; түзу (3,3а) | Тамырдан қан кетпеу үшін уақытша қысу | L= 158;196;270, түзудікі L=160;198 |
| Қан тоқтататын қысқыштың "Москит" түрі: имекті; түзу (4) | Нейрохирургиялық операцияларда тамырларды қысу | L=151, түзудікі L=154 |
| Операциялық жабындыны теріге жапсырып қоятын қысқыш (5) | Аздап иілген | L= 90 |
| Операциялық жабындыға арналған кремальерлі қысқыш (6,6а) | Операциялық жабындыны теріге жапсыру | L=146 |
| Операциялық жабындыны қарынның көк етіне қысатын кремальерлі қысқыш (7,7а) | Операциялық жабындыны денеге жапсыру | L= 195 L= 160(балаға) |
| Іш құрылысына арналған айна (Дуайена) (8) | Операция кезінде іш құрылысын ығыстыру | L=250; 220; b=100; 60 |
| Жүрекке арналған айна (9,9а) | Кеуде қуысына операция кезінде жүректі ұстап тұру | L= 205; b=50; 40 |
| Бауырға арналған айна (10) | L=285; b=36; | |
| Екі жаққа ашылатын ректальді айна (11) | Көтен ішекті және басқа табиғи кааналдарды кеңейту | L=200; l=100; b=25; |
| Зобқа арналған шолғы (зонд) (12) | Итеру, тінді іру және қалқанша безді алу | L=180; |
| Астаушалы хирургиялық шолғы (13,13а) | Тінді жару және тіннің түпкі қабатын сақтау | L=170; |
| Екі жақты түймелі хирургиялық шолғы (14) | Каналдар мен қуыстарды тексеру (120°-қа иуге және түзеуге болады) | L=160; d=2 |
| Екі жақты түймелі құлақты хирургиялық шолғы (15) | Каналдар мен қуыстарды тексеру және лигатура (жіп), тампон және дренажды ұстау | L=160; d=2-3 |
| Жалпы хирургиялық инені және түтікті ұстағыш (16,16а) | Тінді тігу кезінде инені өткізіп тігу және ұстау. Бас жағына алмаз ұнтағы жағылады | L=160; 200 , 250; b=3, b=2 |
| Жұқа екі жақты ілгек (Фарабефа) (17) | Жараның шеттерін ашу және ірі қан тамырларын ығыстыру | L=156; b=16, l=13, 17 |
| Екі, үш, төрт тісті өткір және мұқалған ілгек (18,18а) | Жараның шеттерін ашу және ұстау: өткірі-тығыз, мұқалғаны-жұқа жерлерін ұстауға | L=200; 190-200; 190-220 |
| Қатты медициналық қалақ (үлкен,кіші, орташа) (19) | Қатты тіндердегі патологиялық өсінділерді қыру | L=175; b=22, 9, 15 |
| Өттегі тастарды алуға арналған жұмсақ және мұқалған медициналық қалақ (20) | Өт жолдарындағы тастарды алу | L=300; |
| Резінке қаптамалы хирургиялық темір балға (21) | Операция кезінде қашауды соғу | L=250; m= 725 және 570 г. |
| Ампутациялық үлкен және кіші пышақ (22) | Аяқ-қолға ампутациялау кезінде жұмсақ тіндерді кесу және ажырату | L=315; l=180; L=250; l=120; |
| Кесуге арналған жалпақ пышақ (23) | Пластикалық операция кезінде ұсақ сүйектердің тығыз тіндерін кесу | L=165; l=55; |
| Түпкі қуыстарға арналған тік қайырылған қайшы (24,24а) | Қол жетпейтін қуыстардағы жараның тіндерін кесу | L=250; |
| Таңу материалдарына арналған түзу қайшы (25) | Таңғыш материалдардың қалың жерлерін кесу | L=235; |
| Таңу материалдарын кесуге арналған түймелі көлбеу қайырылған қайшы (26) | Таңу материалдарын шешу | L=185; |
| Бір жағы үшкір медициналық қайшы (27) | Теспес үшін тінді кесу | L=140; |
| Мұқал басты медициналық түзу қайшы (28) | Операция кезінде жараның беткі және түпкі тіндерін кесу | L=140; L=170; |
| Мұқал басты медициналық тік қайырылған қайшы (29) | Операция кезінде жараның беткі және түпкі тіндерін кесу | L=140; L=170; 240 |
| Аяққа арналған медициналық ара темір (30) | Сүйектің қатты тіндерін (ұсақ сүйек, шеміршек) кесу | L=185; |
| Алмастырылатын үш полотнолы медициналық жақтаулы ара темір (31) | Ірі сүйектерді кесу | L=350; b полотна=6; 9, 12 |
| Пластикалы анатомиялық іскек (пинцет) (32) | Нәзік тіндерді ұстату және жара тігістерін алу | L=150; 200, 250, b=1,5-2,5 |
| Табаны бедерлі хирургиялық іскек (пинцет) (33,33а) | Тығыз тіндерді ұстату, сонымен қатар инені, лигатураны ұстау | L=150; 200, b=5,5 |
| Барлық мақсатта пайдаланылатын хирургиялық іскек (пинцет) (34) | Жараның шетін, тығыз тіндерді берікірек ұстау | L=150; 200, 250, b=1,5-2,5 |
| Кеуде қуысына арналған жалаң төрткілдеш кеңейткіш (3 түрі бар) (35) | Омыртқа мен бүйрекке операция жасағанда кесілген жерді кеңейту | L=213; |
| Кремальерлі екі жақты кеңейткіш (36) | Іш, кеуде қуысындағы кесілген жерді ашу (қосымша алынып-салынатын айнасы бар) | L=225; b=60 |
| Түзу және иілген медициналық распатор (37,37а) | Сүйек үстіндегі шеміршектерді ажырату | L=175; b=12 |
| Оң және сол жаққа қарай қос бүктемесі бар қабырғаға арналған распатор (38) | Қабырғаның артқы қабатын тазалау | L=205; |
| Бұрандалы ауыз кеңейткіш(39) | Ауызды баяу әрі бірқалыпты ашу | L=125; b=12 |
| Кремальерлі кеңейткіш: үлкен, кіші, орташа (40) | Ауызды тез ашу | L=190; b=12; L=138; b=9; L=170; b=10; |
| Жалпақ скальпель: үлкен, кіші, орташа (41) | Жұмсақ тінді тілу | L=160; l=46; 50; L=145; l=30; 32; L=150; l=40; 42; |
| Үшкір орташа скальпель (42) | Жұмсақ тінді тілу | L=150; l=40; |
| Тілге арналған екі жақты қалақша (43) | Ауыз қуысын тексергенде тілді басу | L=180; b=2; |
| Геморройдық түзу және майысқан қысқаш (44) | Геморойдық түйіндерді ұстау | L=225; b=18; |
| Ішекті қысып ұстайтын қысқаш (45,45а) | Ішекті қысу | L=200; b=4; |
| Өкпені қысып ұстайтын қысқаш (46) | Өкпені ептеп ұстату | L=245; 207, b=20; 28 |
| Табаны бедерлі тығыз тіндерді қысатын қысқаш (47,47а) | Шеміршек және бұлшық еттерді қысып ұстау | L=273; b=7,5 |
| Ішек қысатын домалақ басты қысқаш (48) | Ішекті қысу | L=240; b=10 |
| Сүйекке арналған найза пішінді ернеулі тістеуік (49) | Сүйекті ұмату | L=225; |
| Сүйекке арналған жартылай дөңгелек ернеулі топсалы тістеуік (50) | Сүйекті аралап кескеннен кейін тегістеу | L=223; |
| Көлденең кертігі бар тіл ұстағыш (51) | Тілді ұстап шығару және ұстау | L=170; 140 |
Нейрохирургиялық құралдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Нейрохирургиялық құралдарға қысқаша сипаттама: L= жалпы ұзындығы, l =жұмыс бөлігінң ұзындығы, b =жұмыс бөлігінің ені, d =диаметрі, W =айна шығыны, m =массасы, h =биіктігі (мм).
| Құралдың аты (жақша ішінде олардың нөмерлері) | Пайдаланылуы | Сипаты |
|---|---|---|
| Қан тоқтататын нейрохирургиялық қысқыш; түзу (52), қисық (52а) | Мидан кететін қанды тоқтату | L=145; 143,5 |
| Тұтқасы мен басы темірден тұратын бұрғы (әр түрлі пішінді тескіштер жинағы) (53) | Сүйекті тесу, негізінен бас сүйекті | фрез d=3,5-18; тескіш-4,5-20; ұзартқыш L=115 |
| Дальтрен тістеуіктері; үлкендерге (54), балаларға | Бас сүйегін тесіп операция жасағанда сүйекті қыршу | L=205; 170 |
| Егоров пен Фрейдиннің тістеуігі: аздап, орташа, көбіре қайысқан (55) | Бас сүйегін тесуде, омыртқаның доғаларын қыршып алу | L=235; b=10; 5; 7 |
| Тік майырылған нейрохирургиялық қайшы (56) | Ми қабықтарын қию | L=175; |
| Тұтқасы мен өткізгіші бар айналмалы сымды ара (57) (в-ара, г-тұтқа, д-өткізгіш) | Бас сүйегіндегі бұрғыланған тесіктердің ортасын кесу | L=500; d=0,34; өткізгіш L=335 |
Оториноларингологиялық құралдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
L= жалпы ұзындығы, l = жұмыс бөлігінң ұзындығы, b =жұмыс бөлігінің ені, d =диаметрі, W =айна шығыны, m =массасы, h =биіктігі (мм).
| Құралдың аты (жақша ішінде олардың нөмерлері) | Пайдаланылуы | Сипаты |
|---|---|---|
| Аденотом (58) | Мұрындағы аденоидтық өсінділілерді қию | L=215; b=18; 19; 20; 22 |
| Құлаққа арналған шұңғыма; никельді, пластмассадан жасалған (59) | Құлақ ішін тексергенде және операция жасағанда түзулеу | L=37; 38; b=3,4; 5; 6; |
| Көмей айнасы (60), тұтқалы түрі (61) | Көмей мен жұтқыншақты қарау | L=116; d=12; 15; 21; 25; 27; тұтқсы - L=120; |
| Үлкендерге, балаларға арналған мұрын айнасы (62) | Мұрын қуысын кеңейту және басқа да іс-қимылдар жасау | L=138; l=40; 60: балалардікі - 22; 30 |
| Құлаққа арналған қаптамалы шолғы (зонд) (63) | Құлақты тазалау | L=90; l=15; |
| Гартман бойынша құлаққа арналған құралдар (64) | Құлаққа шағын операция жасау (ине, кюретка, ілгек (өткір, мұқалған), тұтқа) | - |
| Мұрындағы полипті алатын тұзақ (65) | Мұрындағы полипті алу | L=125 |
| Қатты немес жұмсақ жүгенді маңдайға киетін рефлектор | Сәулесімен құлақ, мұрын, тамақ қуыстарын немесе операция жасайтын орынды көру | d=90; айна тесігі - d=14 |
| Өңешке арналған түтік | Көмей тарылғанда тыныс жолдарын тексеру | d=5,8; 6,4; 7; 8; 9; 10; 11; 12; |
| Құлақ тампондарына арналған қысқыш | Құлақ ішіне түскен бөтен затты алу, тампон салу және алу | L=140 |
Офтальмологиялық құралдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
L= жалпы ұзындығы, l = жұмыс бөлігінң ұзындығы, b = жұмыс бөлігінің ені, d = диаметрі, W = айна шығыны, m = массасы, h = биіктігі (мм).
| Құралдың аты (жақша ішінде олардың нөмерлері) | Пайдаланылуы | Сипаты |
|---|---|---|
| "Москит" тұрпатты көзге арналған қан тоқтататын қысқыш (69) | Қан тоқтату | L=84; l=15 |
| Жас шығатын каналдарға арналған шолғы (зонд) (70) | Жас шығаратын каналдың өту жолдарын тексеру | L=78; d=0,25-1,2; 0,5-1,5; 0,75-2 |
| Көзге арналған ине ұстағыш (Кастровьехо бойынша) (71) | Жараны тіккен кезде ұсақ инелерді ұстау | L=130; l=9 |
| Көз қабығына түскен бөтен затты алатын Шоттер құралы (72) | - | L=112; b=0,45; 0,75; 1,0; |
| Ісікке (энуклеация) арналған тік қайысқан қайшы (73) | Көз алмасын алғанда ішкі бұлшық еттерді кесу | L=140; l=30 |
| Көзге арналған іскек (пинцет) (74) | Операция кезінде көздің шырыш қабығын ұстау | L=100; b=4,2; |
| Трахомдық дән-түйінді жаншуға арналған Белярминов пинцеті (75) | - | L=100; b=11; |
| Көз алмасын ұстауға арналған хирургиялық бедерлі пинцет (76) | - | L=72; b=0,6; |
| Пластикалық операцияларға арналған кеңейткіш (77) | Кесілген теріні кеңейтіп ашу | L=65; l=12 |
Травматологиялық және ортопедиялық құралдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
L= жалпы ұзындығы, l = жұмыс бөлігінң ұзындығы, b = жұмыс бөлігінің ені, d = диаметрі, W = айна шығыны, m = массасы, h = биіктігі (мм).
| Құралдың аты (жақша ішінде олардың нөмерлері) | Пайдаланылуы | Сипаты |
|---|---|---|
| Үлкен және кіші екі айлауықты сүйек ұстағыш (78) | Сүйек сынықтарын тиянақтап тіркеу | ернеуінің -b=15 және 12 |
| Үлкенді-кішілі үш айлауықты сүйек ұстағыш (79) | Сүйек сынықтарын тиянақтап тіркеу | ернеуінің -b=40 және 30 |
| Гипс таңуды кесетін пышақ (80) | Гипс таңудың шеткі жақтарын тегсітеу | L=180; l=45 |
| Гипс таңуды кесетін үлкен тұтқалы қайшы (81) | - | L=420; |
| Гипс таңуды кесетін ара темір (82) | Қатып қалған гипс таңуды кесу | L=186; |
| Үстел үстіне қоятын сүйеуіш (83) | Гипс салынғаннан кейін жамбасты көтеріп қою | Тақтасының көлемі -204х163; h=145 |
| Гипстің шеттерін қайыруға арналған қысқаш (84) | - | L=265; |
| Сүйек қысқаштары (85) | Сынықтарды ұстау және бекіту | L=260; |
Урологиялық құралдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
L= жалпы ұзындығы, l = жұмыс бөлігінң ұзындығы, b = жұмыс бөлігінің ені, d = диаметрі, W = айна шығыны, m = массасы, h = биіктігі (мм).
| Құралдың аты (жақша ішінде олардың нөмерлері) | Пайдаланылуы | Сипаты |
|---|---|---|
| Қуықтан тас алатын мұқалған қалақ (86,86а) | Кесілген қуықтан шығатын тастарды ұстау | L=220; |
| Меатометр (87) | Қуық жолдырының тесіктерін өлшейтін межелі конус | L=110; 130 |
| Қуықтағы папиломаны алатын қысқаш (88) | Ісікті ұстап, айыру | L=284; 276; 270; 259 |
| Қуықтағы тасты алатын түзу және иілген Левкович қысқашы (89) | Кесілген қуықтан тастарды шығару | түзудің L=220; иілгеннің L=205; |
| Ернеуінде қимасы және бедері бар үрпіге арналған қысқаш (9) | Несеп жолдарынан бөтен заттарды немесе тас алу | L=295; |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Краткая медицинская энциклопедия, 3-том. Москва - 1990. ISBN 5-85270-009-6
Тағы қараңыз
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
| ||||||
