Шатырша толғақшөп

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Шатырша толғақшөп
Centaurium erythrea Spiekeroog1.jpg
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
(unranked) Қос жарнақтылар
Тұқымдасы: Көкгүл тұқымдасы
Тегі: Толғақшөп (Centaurium)
Түрі: Шатырша толғақшөп
Екі-есімді атауы
Centaurium umbellatum

Шатырша толғақшөп (лат. Centaurium umbellatum) - көкгүл тұқымдасы толғақшөп туысына жататын, биіктігі 15-20 см-дей, екі жылдық өсімдік.

Ботаникалық сипаты[өңдеу]

Шатырша толғақшөп.jpg
  • Сабағы бір немесе бірнешеу, жоғарғы жағы бұтақты, төрт қырлы болып келеді.
  • Тамыры - жіңішке, тамыр жапырақтары сопақша, жұмыртқа тәрізді және шоғырланып тұрады.
  • Сабақтан өсіп шыққан жапырақтары эллипс тәрізді, шеттері бүтін болады.
  • Гүлдері ашық қызыл түсті, шоғырланған. Гүл жапырақшалары да, гүл тостағаншасының қалақшалары да бес-бестен.
  • Жемісі - ұзынша келген қауашақ.
  • Шілде-тамыз айларында гүлдейді.

Емдік қасиеті[өңдеу]

Дәрі жасау үшін өсімдіктің жер бетіндегі бөлігін гүлдеген кезінде жинап алады. Оның құрамында генцианин алкалоиді, эритаурин және эритроцентаурин деген гликозидтер, қоймалжың, шайыр, воск және басқа да заттар бар.

  • Медицинада бұл өсімдіктен жасалған дәрілер тамаққа тәбетті арттыру үшін, асқазан бездерінің жұмысын күшейту үшін қолданылады.
  • Халық медицинасында ас қорыту жұмыстары нашарлағанда, іш желденіп, ішектер түйіліп ауырғанда, өт қалтасы мен өт жолдары қабынғанда, іш өткенде пайдаланылады.
  • Сонымен қатар өкпе туберкулезін емдеуге және ішек құрттарын түсіру үшін қолданылады.
  • Халық арасында бауыр мен бүйрек ауруларын, қаны аздықты, маскүнемдікті емдейді.

Дәріні дайындау және қолдану тәсілі[өңдеу]

  • Маскүнемдікті емдеу үшін шатырша толғақшөптің 4 бөлігін, жусанның бір бөлігін қосып араластырады. Осы шөп ұнтағының 1 ас қасығын 1 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, даяр боған дәріні сүзіп алып, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді.
  • Ішек құрттарын түсіру үшін шайшөптің, түймешетеннің, шатырша толғақшөптің әрқайсысынан теңдей етіп алып араластырады. Осылардың 15 грамм ұнтағын 1 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 мезгіл ішеді.
  • Шатырша толғақшөптен тұнба жасау үшін 15 грамм өсімдік ұнтағын 1 стақан қайнап тұрған суға 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 мезгіл тамақтанардан жарты сағат бұрын ішеді.
  • Өт қалтасы қабынғанда шатырша толғақшөптің 2 грамын, аңдыздың 2 грамын, шайшөптің 2 грамын алып араластырады да, оны 2 стақан салқын суға салып, таң атқанша тұндырып қояды. Таңертең 5-7 минут қайнатқан соң сүзіп алып, аш қарынға 1 стақанын ішіп алады, ал қалғанын бір күн ішінде тамақтан соң жарты сағаттан кейін 4 мезгіл ішіп тауысады.
  • Асқазан қышқылы көбейіп кеткенде және асқазан тұсы қыжылдағанда, шатырша толғақшөп пен шайқурайды теңдей етіп алып араластырады да, оның ұнтақталған 3 ас қасығын, 2,5 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады. Дайын болған дәріні бір күн ішінде 4-5 рет ішіп тауысады.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.

Тағы қараңыз[өңдеу]