Шырыш

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Шырыш
Eremurus himalaicus
Eremurus himalaicus
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Дара жарнақтылар
Сабы: Asparagales
Тұқымдасы: Xanthorrhoeaceae
Кіші тұқымдасы: Asphodeloideae
Тегі: Eremurus
M.Bieb. (1810)
Синонимдері

Шырыш (лат. Eremurus) – шырыштар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер тегі.

Таралуы[өңдеу]

Оңтүстік-Шығыс Еуропаның және Азияның далалы, шөлді аймақтары мен ашық таулы жерлерінде (биіктігі 3500 м) өсетін 60-қа жуық түрі бар. Қазақстанның таулы далаларында, құмайт, топырақты шөлдерінде 13 түрі кездеседі.

Сипаттамасы[өңдеу]

Бұлардың биіктігі 30 – 130 см, кейде 2 м-дей. Тамыры ұршық пішіндес, етжеңді. Жапырағы түп жағында, ұзын, қандауыр пішіндес. Сабағында жапырақ болмайды, оған көп гүлді (кейбір түрінде оның саны 500-ге жетеді) шашаққа айналған гүлшоғыры орналасқан. Гүлі қос жынысты, ақ, қызғылт, қызыл, сары не сұрғылт түсті. Гүлтұғыры жапырақтарынан едәуір биік. Гүлсерігі қоңырау тәрізді, аталығының саны алтау, жатыны 3 ұялы. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – шар тәрізді тегіс, үш ұялы қорапша. Регель шырышының (Е. regelіі), үлкен шырыштың (Е. robustus), қоңыр шырыштың (Е. fuscus) және Тянь-Шань шырышының (Е. tіanschanіcus) маңызы зор. Олардың тамырында желім жасау үшін пайдаланылатын декстрин болады; көк жапырағын және тамыры жеуге жарайды; жапырағынан бояу алынады. Шырыштар – әсемдік және шырынды өсімдіктер.

Түрлері[өңдеу]

Эремурус тегін 60 өсімдік құрайды[1]:

Дереккөздер[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]