Шөлтөбе
| Шөлтөбе қалашығы | |
| Мәртебесі |
Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші |
|---|---|
| Қазіргі жері | |
| Қалануы |
IX-XI ғасырлар |
| Орналасуы |
43°05′59″ с. е. 71°26′45″ ш. б. / 43.09972° с. е. 71.44583° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 43°05′59″ с. е. 71°26′45″ ш. б. / 43.09972° с. е. 71.44583° ш. б. (G) (O) (Я) |
|
| |
Шөлтөбе қалашығы (IX-XI ғғ.) – ежелгі мекен орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.
Орналасқан жері
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Байзақ ауданы, Жетібай ауылының оңтүстігінде қарай 1 км, Жетібай-Мырзатай тасжолының оң жағында 400 м жерде орналасқан.
Зерттелуі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]1936 жылы КСРО ҒА-ның Қазақ бөлімшесі мен ММТИ-ның экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) ашты. 2000 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М. Байпақов, Д.А. Лобас) зерттеді. 2010 жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсірді.
Сипаты
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Қалажұрттың орталық бөлігі пішінсіз үш қабатты төбеден тұрады. Ортасында пішіні сопақша келген, өлшемі 100х80 м, биіктігі 12 м төбе бар. Оған солтүстік-шығыстан үшбұрышты төбе жапсарласады. Оның өлшемі – 100х60 м, биіктігі – 6 м. Оңтүстігінен тікбұрышты пішінді келген алаң жапсарласады. Оның өлшемі – 240х130 м, ұзын жағымен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған, солтүстік бұрышында орталық төбе орналасқан. Алаңның биіктігі – 2 м, оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс шетіне қарай еңіс тартқан. Орталық бөліктің батысында "ұзын" қабырғалармен қоршалған территория орналасқан. Ол, радиусы 1,4 км жарты шеңбер түрінде орталық қирандыларды қоршап тұр. "Ұзын" қбырғалар қалдықтары орталық қирандылардың солтүстігінде, 1,4 км жерде, Жетібай ауылының шетінде сақталған. Ұзындығы – 0,4 км. Қоршалған территорияда бұрынғы құрылыстардың қалдықтары төбелер мен тікбұрышты дуал түрінде көрініп жатыр. Шығысында қалажұрт табиғи шекарамен – Қарасу-Қайнар өзенімен шектелген.
Қала орны қазіргі таңда зиратқа айналған. Алаңның бетінде шаршы дуал түріндегі кесене ізі сақталған. Кесене қабырғаларының ұзындағы – 10 м, биіктігі – 0,2 м. Кесенеде XVII-XVIII ғасырларда өмір сүрген Жайылғанұлы Ағым мен Шаған жерленген.
Қала үстінен сырлы және сырсыз қыш ыдыс бөліктері табылды.[1][2]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ С25 Қазақстан Республикасының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Жамбыл облысы. – Алматы: РМК "ММЕ ҒЖЗИ", 2002. – Т.2. – 364 б, карталар, ил. ISBN 9965-13-615-7
- ↑ Жамбыл облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің Жинағы. Байзақ ауданы. – Алматы, 2010. 204 б. ISBN 978-601-7253-05-9