Болпан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Болпан  Astronomical symbol of mercury
Mercury
Mariner 10 ғарыш жабдығы арқылы жасалған Болпан көрінісі
Орбиталық сипаттамасы
Дәуірі J2000
Афелиі: 69,817,079 km
0.466 698 35 AU
Перигелиі: 46,001,272 km
0.307 499 51 AU
Үлкен жарты білігі: 57,909,176 km
0.387 098 93 AU
Орбиталық шеңбері: ~360,000,000 km
(2.406 AU)
Шоғырланбауы: 0.205 630 69
Жұлдыздық мезгілі: 87.969 34 d
(0.240 846 9 a)
Ауытқы мезгілі: 115.8776 d
Орташа орбит. жылд-ғы: 47.36 km/s
Ең көп орбит. жылд-ғы: 58.98 km/s
Ең аз орбит. жылд-ғы: 38.86 km/s
Аулақтауы: 7.004 87°
(3.38° to Sun’s equator)
Үдемелі түйін бойлығы: 48.331 67°
Перигелий аргументі: 29.124 78°
Серіктері: None
Физикалық сипаттамалары
Екуаторлық радиусы: 2439.7 km
(0.383 Жер (ғаламшар))
Бет ауқымы: 7.5×107 km²
(0.147 Earths)
Деңгейі: 6.083×1010 km³
(0.056 Earths)
Массасы: 3.302×1023 kg
(0.055 Earths)
Мағыналы тығыздығы: 5.427 g/cm³
Екуатордағы ауырлық күшінің үдеуі: 3.701 m/s²
(0.377 g)
жыту тездігі: 4.249 km/s
Жұлдыздық айналым мезгілі: 58.6462 day (58 d 15.5088 h)
Екуатордағы айналым тездігі: 10.892 km/h (at the equator)
Біліктік еңкейісі: ~0.01°
Солтүстік полюстің оң үдемелігі: 18 h 44 min 2 s
(281.01°)1
Солтүстік полюстің ауытқылауы: 61.45°
Албедо: 0.10-0.12
Бетттік темп-сы:
   0°N, 0°W
   85°N, 0°W
ең аз мағ. ең көп
100 K 340 K 700 K
80 K 200 K 380 K
Сын есімдері: Mercurian
Атмосферасы
Беттік қысымы: trace
Құрамы: 31.7% Potassium
24.9% Sodium
9.5% Atomic Oxygen
7.0% Argon
5.9% Helium
5.6% Molecular Oxygen
5.2% Nitrogen
3.6% Carbon dioxide
3.4% Water
3.2% Hydrogen

Болпан немесе Меркурий немесе Олпан, Таңшолпан, Кіші ШолпанКүнге ең жақын және Күн жүйесінің 1-ші ең кіші ғаламшары. Күнді 88 тәулік ішінде айналып шығады.Ал өз белін ұзақ уақытта айналып шығады, Болпанның бір тәулігі Жердің 176 тәулігіне сәйкес. Болпанды бақылау өте қиын. Бетіндегі температура күндіз +300 дәреже болса, түнде -200 дәрежеге төмендейді. Болпанның үстінде бұлттар жоқ, соңдықтан ғаламшарда жуан атмосфера жоқ. Аспаны қараңғы, жұлдыздар Болпаннан жарық көрінеді, Күн үлкен тәжі бар шар сияқты көрінеді. Болпанды әлемде "Меркурий" деп атайды, бұл атау көне юнанның Гермес құдайының мадағына берілген. Күннен орташа қашықт. 0,387 а.б. (58 млн. км), Күнді айналу периоды 88 тәулік, өз осінен айналу периоды 58,6 тәулік, орташа диам. 4878 км, массасы 3,31023 кг; өте сирек атмосферасының құрамында Ar, Ne, He бар. М. беті сыртта

Қысқаша[өңдеу]

Меркурий күнге ең жақын планета болғандықтан оны бақылау өте қиын. Әйтсе де, соңғы радиобақылаулардың мәліметтері бойынша, Меркурийдің өте баяу айналатыны анықталды, яғни бұл планетадағы тәулік шамамен жердегі 176 тәулікке тең. Бірақ ол күнге жақын орналасқандықтан, оның орбитасы жерге қарағанда кіші. Меркурий өлшемдері жағынан да, массасы жағынан да, кішкене болғандықтан, ол өзінің айналасындағы атмосфераны тұрақты ұстай алмайлы.

Күн жүйесі
Планеталардың салыстырмалы үлкендігі: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс

Тағы қараңыз[өңдеу]

Телескоппен қарағанда Шолпанның фазалары жақсы көрінеді; тура Күннің аржағына таман барған кезде кішкене дөңгелек, бержағына таман келген жіңішке орақ, бүйірге қарай ауып барғанда жарты дөңгелек түрінде болады. Шолпанды телескоппен бір көрген кісі Айдан айыра алмайды. Өкініші сол, Шолпан жерге ең жақын келегн кезінде бізге көрінбей кетеді.


Пайдаланған әдебиеттер[өңдеу]

Физика және астрономия кітабы 8 сынып