Мимар Синан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Мимар Синан
خواجه معمار سنان آغا
Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg
Жалпы мағлұматтар
Азаматтығы

Осман Империясы

Туған күні

c. 1489/1490

Туған жері

Ағырнас, Кайсери, Орталық Анадолы

Қайтыс болған күні

1588 ж. шілденің 17 (98 жаста)

Қайтыс болған жері

Стамбұл

Жұмысы мен жетістіктері
Басты құрылыстары

Сүлеймание мешіті
Селимие мешіті
Сокуллы Мехмед паша мавзолейі
Михрима Сұлтан мешіті
Қылыш Али Паша комплексі
Шехзаде мешіті
Хасеки Хуррем Сұлтан моншасы
Соколлы Мехмет Паша мешіті

Қожа Мимар Синан Аға (1489/1490 – шілде 17, 1588)[1][2][3] османдық сәулетші мен инженерлердің ең атақтысы. Толық есімі: Абдул Мәннән оғлұ Синанеддин Юсуф (түр. Abdülmennan oğlu Sinaneddin Yusuf). Қысқаша Мимар Синан (түр. Mimar Sinan — сәулетші Синан) деген атпен де әйгілі. 1538 жылдан сұлтан Сүлеймен I-нің заманында мешіт істері, мешіт тұрғызу, көпір салу және т.б. мемлекеттік істермен айналысқан.

Мимар Синан ескерткіші, Анкара
Сүлеймание мешіті.
Селимие мішіті.
Сүлейманнаме, Канунидің мавзолейін салу барысында Мимар Синан
Мимар Синан мазары. Сүлаймание мешіті, Халич тарапы..
Мимар Синан кратері - Меркурий планетасы

Өмірбаяны[өңдеу]

Балалық шағы[өңдеу]

Христиан отбасында, кей деректерде армян отбасында дүниеге келген[4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14] (басқа мәліметтер бойынша, грек отбасында[15][16]) 15 сәуірде 1489 жылы Қайсери қаласында Анатолия провинциясында туылған. Армян отбасында дүниеге келген деген болжам Туркияда XX ғасырдың ортасында сөз болған емес.[9]

Әскер қатарында[өңдеу]

1512 жылы оны ата-анасынан девширме (Девширме́ (دوشيرمه Devşirme «жинау» және ديوشرمك devşirmek жинау (өнім, гүл т.б.); гр. παιδομάζωμα paidomazoma, ұлдарды жинау; серб. Данак у крви / Danak u krvi и болг. Кръвен данък - «қан салығы», «қанмен салық өтеу») ету арқылы әскер қатарына алды. Девширме мұсылман емес отбасыларынан әскер қатарына, ұл балаларды салық ретінде алудың бір түрі болған. Синан янычарлар қатарына алынды. Яныча́р (түр. Yeniçeri (янычарлар) — жаңа сарбаз) — Осман империясының 13651826 жылдардағы жаяу әскері. Синан әскер қатарында 23 жасында ислам дінін қабылдады. Ол жоғаршы империялық Эндерун мектебіне жарамсыз болып, қосалқы Империя колледжіне жіберілді. Үш жылдан кейін Минан колджді бітіріп, квалификациялы архитектор-инженер болып шықты.

Абдулманнан ұлы Синан архитектор ретінде Йавуз Сұлтан Сәлиммен бірге Мысыр спарына қатысты. 1521 жылы Қануни Сұлтан Сүлейменнің Белград жорығына янычар ретінде қатысты. Оқуға түскеннен кейін алты жылдан соң 1522 жылы атты іскер қатарында Родос аралына және Белград жорығына қатысты.[17]

Архитекторлық дәуірінің басталуы[өңдеу]

Шайқас уақытында Синан қамалдардың осал, әлсіз жерлерін зерттеумен айналысты. 1525 жылы Бағдад жорығына қатысып, патшалық қарауылдың командирі болды әрі Ван көліндегі құрылыс нысандарын басқарды. 1537 жылы Молдава жорығына қатысты. Осы жорықта Синанға Сүлеймен сұлтанның назары ауды. Ол осы жорықта Прут өзені арқылы небәрі бірнеше күнде көпір салдырған болатын.[18] Осы жорықтардың барлығынды Синан өзін білікті архитектор ретінде көрсете білді. 1538 жылы Каир қаласы алынған уақытта, сұлтан Синан сарайды бас архитекторы етіп сайлады. Әрі өзіне ұнамаған қаланың қалаған ғимаратын бұзуға рұқсат берді.

Синан 1538 жылы бас архитектор болып I.Сүлеймен, II.Сәлим және III. Мұрат замандарында 50 жыл бойы архитекторлық нысандарды салумен айналысты.

Синан өмір жолында 300 жуық ғимаратар - мешіт-медреселеп, аурухана-емханалар, сарайлар, моншалар, керуен сарайлар, мавзолейлер, фонтандар салдырды.

Синанның құрметіне Меркуридің бір кратерінің есімі аталған.

Екі рет Қажылық сапарымен Меккеге барған.[19]

Мимар Синанның отбасылық жағдайы[өңдеу]

Бірінші әйелі Гүлрух, Екінші әйелі Михри. Михридің мазары Кония қаласында орналасқан. Бес қызы екі ұлы [20] отыз бес немерелері болған.[21] Немересі Мехмет Бейдің қызы Фатима ханымның мазары Едірнеде Назир Чешмесі мазарында орналасқан.[22]

Синанның 971 һижри жылында жазған өсиетнамасында[21], 25 жыл бас архитекторлық жылдарында біршама дүниесі, құл-күңдері болғнадығын жазған. Өзі дүние салған соң құл-күңдер азат етілсін деген. Осы өсиетнамасында 23 үйі, 34 дүкені, 1 диірмені, 1 бақшасы, 2 мәнзил-үй, 5 су алатын орын, 3 офис, 1 мешіті болғандығы жазылған.[23]

Атқарған негізгі жобалары мен жұмыстары[өңдеу]

Мимар Синан салдырған ғимараттар жайлы негізгі мақала Мимар Синан ғимараттары

Мимар Синан 92 жами мешіт, 52 мешіт, 57 медересе, 7 дарул қурра-қарылар медресесі, 22 түрбе-мазар, 17 жәрдем беру ғимараттары (түрікше: имарет), 3 дарушшифа-емхана, 5 су жолы, 9 көпір, 20 керуен-сарай, 36 сарай-қамал, 8 қойма, 48 монша барлығы 375 ғимараттың салынуына себепші болған.[24]

Салған негізгі мешіттері[өңдеу]

  1. Стамбул Сүлеймен мішіті
  2. Стамбұл Шехзаде башы мешіті
  3. Хасеки мешіті
  4. Михрима Сұлтан мешіті Едірнекапыда

және бұдан басқа 90 жуық үлкен мешіттер [25]

Салған үлкен медреселері[өңдеу]

  1. Меккедегі Сұлтан Сүлеймен медресесі
  2. Стамбұлдағы Сүлеймен медреселері
  3. Йавуз Сұлтан Сәлим медресесі
  4. Едірнедегі Сұлтан Сәлим медресесі
  5. Чорлыдағы Сұлтан Сәлим медресесі
  6. Шехзаде Сұлтан Мехмет медресесі

Жалпы медреселер саны 57.

Көпірлері[өңдеу]

  1. Бүйүкчекмеже көпірі
  2. Силиви көпірі (Сұлтан Сүлеймен көпірі)
  3. Мұстафа паша көпірі
  4. Сокуллы Мехмед паша көпірі
  5. Одабашы көпірі
  6. Капыағашы көпірі
  7. Мехмед паша көпірі
  8. Сокуллы Мехмед паша көпірі
  9. Сұлтан Сүлеймен көпірі[26]

Күллийелері[өңдеу]

Күллийе (түр. Külliye) Османлы Империясы заманындағы ғимараттың түрі. Күллие мешіт, медресе, имарет, мазарлар, монша, асүйі, емхана, аурухана, мектеп, сопылар үйі (текке), ітапханалардан құралған ғимаратардың жиынтығы.[27]

  1. Хасеки Күллийесі
  2. Соколлы Мехмед Паша Күллийесі

Салған басқа да ғимараттары[өңдеу]

Сол заманғы колледж ретінде Құранды толық жаттататын медреселер салдырды. Ол заманда ол медреселер "дарул қурра" деп аталаған.

Бұдан бөлек жоқ-жітіктерге көмек ретінде имареттер салдырды. Имарет Османлы империясы заманында жоқ-жітікке көмек беру үшін ашылған нысандар. Ішінде жататын орын, асхана, үлкен аула т.б. болады.

Түркияның сыртындағы салған ғимараттары[өңдеу]

Нысандар [28]
Аталуы Орналасқан жері Салынған жылдары Нысан түрі Қазіргі күні
Абдул Қадир Жейлани мешіті Бағдад 1134-5 Мешіт Мешіт
Абдул Қадир Жейлани теккесі Бағдад 1134-5 Сопылар үйі
Адлие (Дукагинзаде Мехмед Паша) мешіті Алеппо 1565-6 Мешіт Мешіт
Босниялы (софы) Мехмед Паша мешіті София 1547-1548 Мешіт Шіркеу
Жами Шериф (Хасеки) Имареті Қудс Имарет Имарет
Хасеки Имареті Қудс Имарет
Хусреу Паша (Хусревие) мешіті Алеппо Мешіт Мешіт
Хусреу Паша (Хусревие) медресесі Алеппо 1545-6 Медресе Дінтану лицейі
Имам Ағзам Абу Ханифа мешіті Бағдад 1534-5 Мешіт Мешіт
Имам Ағзам Абу Ханифа теккесі Бағдад 1534-5 Сопылар үйі Сопылар үйі
Мақтул Айас Паша мешіті Басра Мешіт Мешіт
Масжидул Харам мешітіндегі қосымша жұмыстар Мекке Мешіт
Мұрат Паша мешіті Бағдад 1570-1 Мешіт Мешіт
Соколлы Мехмет Паша (Дрина) көпірі Вишеград 1577-8 Көпір Көпір
Сұлтан Сүлеймен (Селимийе) медресесі Шам-Дамаск Медресе
Сұлтан Сүлеймен имареті Шам-Дамаск Имарет

Мимар Синан университеті[өңдеу]

Мимар Синан университеті 1882 жылы архитектор, археолог, суретші Осман Хамди Бейдің ықпалымен Санайы Нефисе мектебі (түр. Sanayi-i Nefise Mektebi) деген атпен құрылған. 1883 жылы 2 наурыз күні 8 мұғалім 20 оқушымен дәріс беруін мектеп ретінде бастаған. 1914 жылғы дейін мектеп ретінде жұмыс істеп келді. 1928 жылы Көркем-өнер Академиясы болды. Бұл Түркиядағы бірден-бір жоғарғы оқу орны болды. 1969 Стамбул көркем-өнер Академиясы болып өзгертілді. 1982 жылы Мимар Синан университеті болып атауы өзгертілді. 2003 жылы Мимар Синан көркем-сурет университеті болып өзгертілді. 1959 жылдан бері университет 4 жылдық программа бойынша білім береді.[29]

Осман Хамди Бейдің басшылығындағы Санайы Нефисе бастауыш мектебінің сол кездегі кадрлары:

  1. Осман Хамди Бей (директор)
  2. Осған Ефенді
  3. Александре Валаури
  4. Сальвадор Валери
  5. Варния Зарзески
  6. Аристоклис Ефенди
  7. Каймакам Хасан Фуат Бей
  8. Колағасы Юсуф Рами Ефенді
  9. Мосио Напиер

Синан кратері[өңдеу]

Меркурийде орналасқан Синан кратерінің диметрі 147 км. Йейтса кратерінің солтүстік-шығысы мен Ли Бо кратерінің оңтүстік-шығысында орналасқан. Координаттары: 15,5 ° с.е., 29,8 ° ш.б.. Кратерге Синанның есімі 1976 жылы Халықаралық астрономиялық одақтың шешімімен берілді.[30][31]

Мимар Синанның мазары[өңдеу]

Синанның мазары Стамбұлда Сүлеймание мешітінің жанында, Халич тарапында орналасқан.

Мазарында "Бұл жалғаннан пір Мимар Синан кетті" түрік тілінде “Geçdi bu demde cihandan pir-i mimaran Sinan” деп жазылған.

Түрік тіліндегі жазуларды математикалық жолмен есептесе Мимар Синнанның дүниеге келген және қайтыс болған жылдары шығады. Кайсери 1490Стамбұл 1588 (Һижри жыл санағы бойынша 996).[32]

Сүлеймание мешітінің ескі ағалар қақпасының бұрышында, үш бұрыштың бұрышы тәрізді екі жолдың қиылысында орналасқан Мимар Синанның мазары Синанның көзі тірісінде, қайтыс болудан біраз бұрын өзі салдырған. 1933 жылы Архитектор Мимар Уасфи Егелінің басшылығымен рестоврация жұмыстары жасалған.[32]

Галерея[өңдеу]

Сілтемелер[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Mimar Sinan

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Saoud (2007), p. 2
  2. Wilkins (1993), p. 826
  3. Encyclopedia Britannica online : Mimar Sinan
  4. Авторы: Alexander Speltz, David O’Conor «Styles of ornament: exhibited in designs and arranged in historical order with descriptive text.» стр 647 Издатель Regan Publications, 1928 Стр. 215
  5. Orhan Pamuk, Maureen Freely «The black book» стр 466 ИздательVintage International/Vintage Books, 2006 г. ISBN 1400078652, ISBN 9781400078653 p351 Sinan, Turkey’s greatest-ever architect,' was really an Armenian from Kay- seri
  6. Frederick Albert Richardson «The International quarterly»(том 5) Издатель Fox, Duffield & Company, 1902 г. p160 The marvelous mosque of Suleiman, the Ottoman Santa Sophia, is the work of the architect Sinan, of Armenian origin
  7. Richard G. Hovannisian «The Armenian People from Ancient to Modern Times» (том 2) Издатель Palgrave Macmillan, 2004
  8. Clark University (Worcester, Mass.)"The Journal of international relations" том 7 Издатель Clark University, 1917 г. p458 Armenian architect, Sinan, who designed and built the famous Mosque of Adrianople, and the Mosque of Suley- man in Constantinople.
  9. a b Herbert Joseph Muller: «The loom of history» стр 495 Издатель New American Library, 1961 г. p439 Sinan, the greatest of Ottoman architects, seems to have been an Armenian —though it is almost a criminal offense in Turkey today to mention this probability
  10. John Gloag «Enjoying architecture‎» стр96 Издатель Oriel Press, 1965 г. p32 the Magnificent, designed by Sinan, an Armenian architect, and built in five years
  11. John Gloag «Architecture» стр197 Издатель Cassell, 1963 p85 the great mosque of suleyman the Magnificent was designed by Sinan, an Armenian architect, and built from 1550 to 1555, with a central dome 86 feet in diameter and 156 feet high
  12. Cecil Stewar «Serbian legacy» стр135 Издатель G. Allen and Unwin, 1959 г. p98 But only one architect is remembered — Mirmar Sinan, the Armenian, who was a contemporary of Michelangelo and whose greatest work was the Suleiman Mosque at Constantinople. He was also the architect of the Begova Mosque at Sarajevo
  13. Kouymjian, Dickran. «Armenia from the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Emigration under Shah Abbas (1604)» in The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century. Richard G. Hovannisian (ed.). New York: Palgrave Macillan, 1997, p. 13. ISBN 0-312-10168-6.
  14. «Although Sinan is usually identified by authors as „an Ottoman architect“ or as „a Christian forced by the Ottomans to serve in the Janissary corps“, or sometimes as a Greek or probably a Greek, he can be identified as an Armenian through a document in the imperial archives and other evidence.» — Armenian Constantinople; Architects, Craftsmen, Weavers: Armenians and Ottoman Art. UCLA — (University of California, Los Angeles). — «Несмотря на то, что обычно Синана идентифицируют как „османского архитектора“ или как „христианина, вынужденного османами служить в янычарских подразделениях“, иногда греком или „возможно, грека“, он в документе имперского архива, как и в других свидетельствах, определяется армянином.» — Армянский Константинополь; Aрхитекторы, ремесленники, ткачи: армяне и османское искусство. УКЛА — Калифорнийский университет в Лос-Анджелесе.
  15. Byzantium and the Magyars, Gyula Moravcsik, Samuel R. Rosenbaum p. 28
  16. Talbot Hamlin, Architecture Through the Ages, University of Michigan, p 208
  17. Goodwin Godfrey, «A History of Ottoman Architecture»; Thames & Hudson Ltd., London, reprinted 2003; ISBN 0-500-27429-0
  18. Sinan (in Dictionary of Islamic Architecture)
  19. Глеб Шульпяков. Книга Синана
  20. Konyalı,age, 150-53.
  21. a b Mimar Sinan ve çağı. Prof. Dr.Doğan KUBAN / Mimar
  22. http://e-tarih.org
  23. Konyalı,age, 112-13.
  24. Çelebi, Sai Mustafa (2004). Book of Buildings : Tezkiretü'l Bünyan Ve Tezkiretü'l-Ebniye (Memoirs of Sinan the Architect). Koç Kültür Sanat Tanıtım ISBN 975-296-017-0
  25. "Mimar Sinan'ın eserleri listesi"
  26. "Mimar Sinan'ın eserleri listesi"
  27. Түрік Уикипедиясы
  28. Мимар Синанның салдырған ғимараттары
  29. Мимар Синан университеті ресми сайты
  30. USGS Astro: Planetary Nomenclature: Feature Data Search Results. USGS Gazetteer of Planetary Nomenclature Feature Information. Тексерілді, 27 қазан 2007.
  31. NASA World Wind 1.4. NASA Ames Research Center, 2007.
  32. a b Мимар Синанның мазары жөндеуден өтті