Алғашқы аңдар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Үйректұмсық

Алғашқы аңдар (лат. Prototheria) — қазіргі сүтқоректілердің ең қарапайым және алғашқы класы.

Оларды кейде жұмыртқа салушы сүтқоректілер деп те атайды. Бұдан 1,8 млн.-10 000 жыл бұрын тіршілік еткен. Алғашқы жануарлардың қаңқа қалдықтары Аустралиядағы тау жыныстарының арасынан табылған. Алғашқы жануарлардың көптеген белгілері (бас сүйегінің шеміршекті болуы, жүрегінің, миының құрылысы т.б.) бауырымен жорғалаушыларға ұқсас болған. Дене тұрқының ұзындығы 30-80 см. Ересектерінің тістері, қарнында ас қорыту безі болмаған. Ішегі, зәр және жыныстық мүшелері тікелей клоакаға ашылады. Дене температурасы басқа сүтқоректілермен салыстырғанда біршама төмен болады (250-360 0С). 1 не 2 жұмыртқа салып көбейеді, ұрпағын сүтпен асырайды. Сүт бездері түтік пішінді келеді. Оның өзектері жеке-жеке құрсақ жағына қарай ашылып, ұрпағы ондағы сүтті жалап қоректенеді.

Алғашқы жануарлар 3 отрядқа жіктеледі. Оның 2 отрядының (көпбұдыртістілер, үшбұдыртістілер) өкілдері жойылып кеткен. Қазіргі кезде жұмыртқа салушылар отрядына жататын ехидна, проехидна (лат. Zaglossus) , үйректұмсық тәрізді түрлері Аустралияда, Тасмания және Жаңа Гвинея аралдарында тіршілік етеді. Олар терісі бағалы болғандықтан ауланады.[1]

Ерекшеліктері[өңдеу]

Оларға келесі ерекшеліктер тән:

  1. жұмыртқа салу арқылы көбею
  2. клоаканың болуы
  3. иық белдеуінің құрылысы бауырымен жорғалаушылардікіне ұқсас
  4. етті еріндерінің болмауы, оның орнына құстардікіне ұқсас мүйізді тұмсықтарының болуы
  5. арнаулы емшегінің болмауы, сүт тамшыларының, шұрықтардың шығуы


Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы